Zero and Seven · Hệ thương hiệu nội dung số

Hệ thống đặt tên cho nhiều thương hiệu nội dung: quy ước chung và chỗ cho tên riêng

Cách dựng hệ thống tên cho hàng chục site nội dung: ba mô hình đặt tên, những quy ước nên viết ra, sổ tên của hệ, quy trình đặt tên site mới và lỗi hay gặp.

Đặt tên & nhận diệnĐăng 8 phút đọcNhóm biên tập 0n7

Hệ thống đặt tên cho nhiều thương hiệu nội dung là bộ quy ước quyết định phần nào giống nhau ở mọi tên và phần nào để riêng cho từng site. Phần chung thường gồm ngôn ngữ, độ dài, cách ghép chữ, đuôi tên miền, cách viết tên hiển thị và tên tài khoản mạng xã hội. Phần riêng là chữ mang chuyên đề hoặc cá tính của từng site. Có ba mô hình phổ biến: mọi tên mang chung một tiền tố hoặc hậu tố; mọi tên riêng hoàn toàn và chỉ nối với nhau qua thương hiệu mẹ; hoặc lai giữa hai cách.

Hệ thống tốt không bắt các tên giống nhau. Nó làm cho việc đặt tên site thứ hai mươi nhanh và ít sai như site thứ hai, giúp người đọc không nhầm hai site anh em với nhau, và giúp nhóm quản lý mấy chục tên miền, tài khoản, tên hiển thị mà không bỏ sót. Phần dưới so sánh ba mô hình, liệt kê các quy ước nên viết ra, đưa mẫu sổ tên và quy trình đặt tên cho một site mới trong hệ.

Tình huống: ba mươi tên đặt rải rác trong năm năm

Một nhà xuất bản giữ ba mươi site, tên được đặt trong năm năm bởi bốn người khác nhau. Có tên tiếng Việt không dấu ghép liền, có tên tiếng Anh, có tên viết tắt ba chữ cái, có tên chứa năm. Tên hiển thị trên đầu trang có site viết hoa toàn bộ, có site viết thường, có site viết có dấu, có site không. Tài khoản mạng xã hội có cái trùng tên site, có cái thêm chữ "official", có cái phải thêm số vì tên đã bị người khác dùng.

Không tên nào sai khi đứng riêng. Vấn đề hiện ra khi nhìn cả hệ: người đọc gặp hai site trên cùng một trang kết quả không nhận ra chúng cùng nhà xuất bản dù trang giới thiệu có nói; nhóm mất nửa ngày mỗi lần phải tìm xem tài khoản của site nào tên gì; và mỗi lần đặt tên site mới lại là một cuộc tranh luận từ đầu vì không có quy ước nào để dựa vào.

Hệ thống tên không sửa được quá khứ trong một sớm một chiều, đổi tên site đang có người đọc là việc tốn kém. Nhưng nó quyết định mọi tên từ nay về sau, và cho phép sửa dần những tên cũ gây hại nhất khi có dịp.

Ba mô hình hệ tên

Ba mô hình dưới đây mô tả theo dạng, không dùng tên thật. Mỗi mô hình hợp với một kiểu quan hệ giữa thương hiệu mẹ và các site.

Mô hìnhDạng tênHợp khiRủi ro
Tiền tố hoặc hậu tố chungPhần chung cố định ghép với chữ chuyên đề, ví dụ dạng "[chung] + [chuyên đề]"Mẹ có uy tín với người đọc của mọi site, muốn người đọc nhận ra ngay là cùng nhàLỗi của một site kéo cả hệ; tên dài; dễ trông như một chuỗi site hàng loạt nếu nội dung mỏng
Tên riêng hoàn toànMỗi site một tên độc lập, quan hệ chỉ nói ở trang giới thiệuCác site phục vụ người đọc khác hẳn nhau, cần cá tính riêngKhó quản lý nếu không có sổ; người đọc không thấy quan hệ trừ khi đọc trang giới thiệu
LaiTên riêng, nhưng theo quy ước chung về độ dài, ngôn ngữ, cách viết, đuôi tên miềnPhần lớn hệ nội dung nhiều chuyên đềQuy ước phải được viết ra và giữ, nếu không lai sẽ trôi về hỗn loạn

Mô hình tiền tố chung nghe hấp dẫn vì gọn, nhưng nó có một mặt trái ít người tính: hai mươi tên miền cùng một tiền tố, nội dung cùng khuôn, xuất hiện cùng lúc là kiểu dấu hiệu mà các hệ thống chống nội dung hàng loạt chú ý. Nếu chọn mô hình này, chất lượng và sự khác biệt của từng site phải đủ mạnh để cái tên chung là một lời bảo chứng, không phải một dấu vết.

Những quy ước nên viết ra

Với mô hình lai, phần quan trọng nhất là danh sách quy ước. Viết ra một trang, mỗi quy ước một dòng kèm lý do:

  • Ngôn ngữ: tên tiếng Việt, tiếng Anh, hay cho phép cả hai theo người đọc. Nếu người đọc là người Việt đọc tiếng Việt, tên tiếng Việt thường dễ nhớ và dễ nói hơn.
  • Độ dài: giới hạn số âm tiết, ví dụ không quá ba âm tiết cho phần tên chính. Tên ngắn dễ gõ, dễ đọc qua điện thoại, ít bị gõ sai.
  • Dấu trong tên hiển thị: tên miền không dấu là chuyện kỹ thuật, nhưng tên hiển thị trên đầu trang, trên trang giới thiệu có thể viết có dấu cho người đọc. Chọn một cách cho cả hệ.
  • Cách viết hoa: viết hoa chữ đầu mỗi âm tiết, viết thường toàn bộ, hay ghép liền. Một quy tắc cho mọi site.
  • Đuôi tên miền: ưu tiên đuôi nào, có đăng ký thêm đuôi khác để phòng không, ai giữ tài khoản đăng ký.
  • Tên tài khoản mạng xã hội: trùng tên miền khi có thể; nếu đã bị dùng thì thêm phần phụ theo một mẫu chung, không tuỳ hứng.
  • Phép thử đọc to: mọi tên phải đọc được qua điện thoại cho người nghe gõ đúng ngay lần đầu.

Quy ước nên đủ chặt để người đặt tên mới không phải hỏi ai, và đủ rộng để vẫn còn chỗ cho cá tính. Nếu quy ước chặt tới mức chỉ còn một khuôn đặt tên duy nhất, hệ sẽ ra những cái tên na ná nhau, và người đọc lại nhầm site này với site kia, đúng vấn đề mà quy ước được đặt ra để giải quyết.

Khi nào phá quy ước

Quy ước có lúc phải nhường chỗ. Trường hợp hay gặp nhất là khi chuyên đề có một tên gọi quen thuộc mà người đọc đã dùng, và tên đó vi phạm quy ước về ngôn ngữ hoặc độ dài. Ví dụ một site về một kỹ thuật làm vườn mà cộng đồng người làm vườn Việt gọi bằng thuật ngữ tiếng Anh. Ép sang tiếng Việt cho đúng quy ước có thể tạo ra một cái tên không ai tìm và không ai nhận ra.

Trường hợp thứ hai là site nhắm người đọc ngoài Việt Nam ngay từ đầu, ví dụ một site hướng dẫn cho người nước ngoài sống ở Việt Nam. Quy ước tên tiếng Việt của hệ khi đó làm chính người đọc mục tiêu không đọc được tên. Phá quy ước về ngôn ngữ là hợp lý, nhưng các quy ước khác như độ dài, cách viết, đuôi tên miền vẫn giữ.

Điều kiện để phá quy ước: ghi lý do vào sổ tên, cạnh tên đó. Không có lý do ghi lại, mỗi lần phá quy ước sẽ trở thành tiền lệ cho lần phá sau, và sau vài năm quy ước chỉ còn trên giấy.

Quy trình đặt tên cho một site mới trong hệ

Quy trình này giả định đã có hồ sơ thương hiệu của site, nghĩa là đã biết người đọc, chuyên đề và giọng. Đặt tên trước khi có những điều đó là đặt tên cho một thứ chưa tồn tại.

  1. Đọc lại quy ước tên của hệ và sổ tên để biết các tên đang có, tránh tên gần giống tên site anh em.
  2. Viết mười tới hai mươi tên ứng viên theo quy ước, không lọc ở bước này.
  3. Loại các tên vi phạm quy ước mà không có lý do chính đáng, các tên gần giống tên site anh em, các tên khó đọc to.
  4. Với năm tên còn lại, kiểm tên miền theo đuôi ưu tiên, kiểm tài khoản mạng xã hội, kiểm trùng với nhãn hiệu đã đăng ký hoặc thương hiệu đang dùng trong cùng lĩnh vực.
  5. Thử ghép từng tên với dòng mô tả site, đọc to cho hai ba người ngoài nhóm nghe, hỏi họ nghĩ site viết về gì.
  6. Chốt tên, đăng ký tên miền và các tài khoản cùng một ngày, ghi ngay vào sổ tên.

Bước cuối cùng hay bị tách thành nhiều ngày, và đó là lúc tài khoản mạng xã hội trùng tên bị người khác lấy mất. Khi tên đã chốt, đăng ký mọi thứ một lượt.

Sổ tên của hệ

Sổ tên là một bảng tính, mỗi site một dòng, đặt cạnh sổ danh mục hoặc là một phần của nó. Các cột tối thiểu:

CộtGhi gì
Tên hiển thịĐúng cách viết dùng trên site, có dấu nếu có
Tên miền chínhKèm ngày hết hạn và tài khoản đăng ký nằm ở đâu
Tên miền phụCác đuôi hoặc biến thể đã đăng ký để phòng, trỏ về đâu
Tài khoản mạng xã hộiTừng nền tảng, tên tài khoản, ai giữ quyền quản trị
Ngày đặt tênVà người đặt
Ngoại lệ quy ướcNếu có, kèm lý do
Kiểm trùngNgày kiểm, kết quả, có đăng ký bảo hộ không

Cột "ai giữ quyền quản trị" là cột cứu được nhiều rắc rối nhất. Tài khoản mạng xã hội của site do một người đã nghỉ việc lập bằng thư điện tử cá nhân là trường hợp rất thường gặp, và lấy lại nó tốn công hơn nhiều so với việc ghi lại từ đầu.

Một nguyên tắc đi kèm: mọi tài khoản đăng ký tên miền và mạng xã hội của hệ nên được lập bằng địa chỉ thư điện tử của nhà xuất bản, không phải thư cá nhân, và có ít nhất hai người giữ quyền quản trị. Khi một người nghỉ, quyền vẫn nằm trong nhà xuất bản, và sổ tên chỉ cần đổi một ô.

Lỗi hay gặp trong hệ tên

Tên quá giống nhau. Hai site anh em có tên chỉ khác một chữ khiến người đọc nhầm, gõ sai, và đọc nhầm site. Khoảng cách giữa các tên trong hệ quan trọng không kém khoảng cách với tên bên ngoài.

Tên gắn năm hoặc gắn xu hướng. Tên có năm hoặc gắn với một trào lưu ngắn hạn sẽ cũ đi nhanh hơn nội dung. Một site kiến thức muốn sống nhiều năm cần tên không hết hạn theo lịch.

Tên khoá phạm vi quá hẹp. Tên nói đúng một nhánh nhỏ, ví dụ một loại cây, khiến site không mở rộng được sang nhánh kề bên dù người đọc là một. Tên nên rộng bằng chuyên đề trong hồ sơ, không hẹp hơn.

Không có ai giữ sổ. Quy ước và sổ tên viết xong rồi để đó. Người đặt tên tiếp theo không biết chúng tồn tại, đặt tên theo ý mình, và sau hai năm hệ quay về tình trạng rải rác như trước khi có quy ước.

Tên chọn vì tên miền còn trống. Lọc tên theo tên miền còn trống trước rồi mới xét nghĩa là đi ngược. Kết quả là những tên ghép lạ tai, chỉ được chọn vì đăng ký được. Xét nghĩa, độ nhớ, độ phân biệt trước, tên miền là bước kiểm sau.

Đặt tên trước khi có người đọc. Tên được chốt khi site mới chỉ là một ý tưởng, rồi chuyên đề thay đổi trong lúc dựng. Tên không còn khớp với site thật, nhưng đã đăng ký đủ thứ nên không ai muốn đổi.

Hỏi đáp

Có nên đặt tên tất cả site theo một tiền tố chung không?

Chỉ nên khi thương hiệu mẹ thật sự có uy tín với người đọc của mọi site và nhóm giữ được chất lượng đồng đều. Với phần lớn hệ nhiều chuyên đề, mô hình lai, tên riêng nhưng theo quy ước chung, linh hoạt hơn và ít rủi ro hơn.

Tên tiếng Anh có hợp với site tiếng Việt không?

Hợp khi người đọc của chuyên đề quen dùng thuật ngữ tiếng Anh, hoặc khi site có ý định phục vụ người đọc ngoài Việt Nam. Với chuyên đề đời sống phổ thông, tên tiếng Việt dễ nhớ, dễ nói và dễ gợi đúng chuyên đề hơn. Kiểm bằng phép thử đọc to cho người trong nhóm người đọc.

Có nên đăng ký nhãn hiệu cho mọi tên trong hệ không?

Không nhất thiết cho mọi tên. Nên cân nhắc với những site có giá trị lớn, có kế hoạch dài hạn hoặc có nguy cơ bị nhái. Tên mô tả thuần tuý thường khó được bảo hộ. Thủ tục và điều kiện cần kiểm theo quy định hiện hành hoặc hỏi người có chuyên môn.

Tên hiển thị và tên miền có cần giống nhau hoàn toàn không?

Không cần giống từng ký tự, nhưng người đọc phải nhận ra ngay hai thứ là một. Tên hiển thị có dấu và tên miền không dấu tương ứng là cách phổ biến. Tên hiển thị khác hẳn tên miền khiến người đọc khó gõ lại khi muốn quay lại.

Có nên đăng ký trước nhiều tên miền cho các site chưa dựng không?

Đăng ký một tên miền khi đã có hồ sơ site và kế hoạch dựng là hợp lý. Tích trữ hàng loạt tên miền cho ý tưởng chưa rõ thường dẫn tới mở site theo tên miền, một lý do tồi để mở site, và tốn phí gia hạn cho những thứ không bao giờ dùng.

Khi hai người trong nhóm thích hai tên khác nhau thì quyết thế nào?

Quay về quy ước và hồ sơ site: tên nào hợp quy ước hơn, đọc to dễ hơn, ghép với dòng mô tả rõ hơn, ít rủi ro trùng hơn. Nếu vẫn ngang nhau, người giữ danh mục quyết và ghi lý do. Thích hay không thích không phải tiêu chí.

  • hệ thống đặt tên
  • đặt tên website
  • đặt tên nhiều thương hiệu
  • quy ước đặt tên
  • tên site nội dung
  • kiến trúc thương hiệu
  • sổ tên thương hiệu
  • nhà xuất bản số
  • tên miền cho site chuyên đề