Zero and Seven · Hệ thương hiệu nội dung số

Bản giao việc cho người viết: đề, góc, người đọc, nguồn và ranh giới

Bản giao việc cho người viết bài kiến thức cần chín phần: đề, góc, người đọc, câu hỏi, nguồn, ranh giới. Kèm một bản mẫu điền sẵn và lỗi hay gặp.

Nghề làm nội dungĐăng 8 phút đọcNhóm biên tập 0n7

Bản giao việc cho người viết bài kiến thức là một trang ngắn nói rõ chín điều: đề và câu hỏi chính, góc tiếp cận, người đọc là ai và đang ở tình huống nào, những câu hỏi con bài phải trả lời, nguồn nên dùng và nguồn nên tránh, ranh giới bài không được bước qua, độ dài và cấu trúc dự kiến, những thứ phải có như bảng hay ví dụ, và hạn kèm các mốc duyệt. Bản giao việc tốt giúp người viết làm đúng ngay từ đầu mà không phải đoán.

Bản giao việc ở đây khác với bản giao việc thiên về từ khoá cho mục đích tìm kiếm. Trọng tâm của nó là người đọc và chất lượng kiến thức, cộng thêm một phần riêng cho hệ nhiều site: ranh giới với các site anh em, để bài không lấn sang câu hỏi mà site khác đang giữ. Phần dưới đi qua từng phần, một bản mẫu điền sẵn, cách viết góc, và những lỗi làm bản giao việc thành vô dụng.

Chín phần của một bản giao việc

Bảng dưới là khung dùng được cho mọi site. Phần đánh dấu bắt buộc thì không được để trống; phần còn lại điền khi có:

PhầnGhi gìBắt buộc
Đề và câu hỏi chínhMột câu hỏi viết như người đọc hỏi, không phải tiêu đề đã chuốtCó
GócBài nhìn câu hỏi từ phía nào, khác bài đã có ở đâuCó
Người đọcAi, đang ở tình huống nào, đọc xong cần làm được gìCó
Câu hỏi conNăm đến tám câu bài phải trả lời, theo thứ tự hợp lýCó
NguồnNguồn gốc nên dùng, nguồn cần tránh, chuyên gia có thể hỏiNên có
Ranh giớiNhững gì không viết: thuộc bài khác, thuộc site anh em, ngoài chuyên môn của siteCó
Độ dài và cấu trúcKhoảng độ dài, số mục dự kiến, có bảng hay danh mục kiểm tra khôngNên có
Phải có, phải tránhVí dụ giả định, bảng so sánh; tránh tên thương mại, tránh số liệu không nguồnNên có
Hạn và mốc duyệtNgày gửi đề cương, ngày gửi bản nháp, ngày chốtCó

Phần “ranh giới” là phần bị bỏ qua nhiều nhất, và là phần quan trọng nhất trong hệ nhiều site. Người viết không biết site anh em đã có bài gì; nếu bản giao việc không nói, họ sẽ viết rộng ra mọi hướng, và bài mới chồng lên bài cũ của site khác.

Viết góc: chỗ khác nhau giữa một bài có ích và một bài nữa

Góc là phần khó viết nhất của bản giao việc, vì nó buộc biên tập viên trả lời: trên đời đã có nhiều bài về câu hỏi này, bài của mình khác ở đâu? Góc không phải là “viết kỹ hơn” hay “viết đầy đủ hơn”; đó là cách nhìn cụ thể mà người đọc của site cần.

Ví dụ với câu hỏi “cách tính lãi kép”. Góc chung chung: giải thích công thức. Góc có ích cho site tài chính gia đình: người gửi tiết kiệm muốn so hai cách gửi trong vài năm, bài dẫn từng bước tính với số giả định, chỉ ra chỗ hay nhầm giữa lãi suất danh nghĩa và lãi thực nhận. Góc có ích cho site giáo dục: học sinh cần hiểu vì sao công thức như vậy, bài đi từ lãi đơn sang lãi kép bằng ví dụ năm năm.

Cùng một câu hỏi, hai góc cho hai bài khác hẳn về cấu trúc, ví dụ và độ dài. Đó cũng là cách hai site anh em có thể cùng viết một đề mà không tranh nhau: mỗi site giữ góc của người đọc mình, và ranh giới ghi rõ phần nào thuộc về ai.

Một cách kiểm góc: viết câu “bài này giúp [người đọc] làm được [việc] bằng cách [cách tiếp cận]”. Nếu câu đó áp được cho bất kỳ bài nào khác về cùng đề, góc chưa đủ cụ thể.

Ranh giới trong hệ nhiều site

Ranh giới có ba loại. Loại thứ nhất là ranh giới với các bài khác trong cùng site: bài này không giải thích lại khái niệm mà bài nền đã giải thích, chỉ nhắc một câu. Loại thứ hai là ranh giới với site anh em: câu hỏi này site kia đang giữ ở góc nào, bài này không đi vào góc đó. Loại thứ ba là ranh giới chuyên môn và đạo đức: không đưa lời khuyên cá nhân về sức khoẻ, pháp lý, tài chính; không nêu mức giá, mức phạt nếu không có nguồn chắc; không nhắc tên doanh nghiệp theo cách khen chê.

Để viết được ranh giới loại hai, biên tập viên cần biết site anh em có gì. Đây là lý do bản đồ chủ đề của các site nên được đặt cạnh nhau định kỳ, và lý do người giữ chuẩn chung có một danh sách các câu hỏi đã có chủ. Biên tập viên không có danh sách đó thì không viết được ranh giới, và bài trùng là chuyện sớm muộn.

Ranh giới nên viết thành câu cụ thể, không viết chung. Không viết “tránh trùng với site khác”; viết “không giải thích các loại sản phẩm tiết kiệm, site kia đã có bài; chỉ nhắc một câu rằng có nhiều loại và đi thẳng vào cách tính”.

Ranh giới cũng bảo vệ người viết. Khi bài bị góp ý là thiếu, người viết có thể chỉ vào ranh giới để nói phần đó được loại ra có chủ ý, và biên tập viên nhớ lại quyết định của mình.

Một bản giao việc mẫu, điền sẵn

Ví dụ dưới là bản giao việc cho một đề giả định ở một site về kỹ năng làm việc, để thấy các phần được viết cụ thể tới mức nào:

  • Câu hỏi chính: làm sao viết biên bản cuộc họp để người vắng mặt đọc xong biết phải làm gì.
  • Góc: biên bản như một công cụ giao việc, không phải bản ghi lại mọi điều đã nói. Khác bài sẵn có của site về “cách tổ chức cuộc họp ngắn”.
  • Người đọc: trưởng nhóm nhỏ hoặc người mới được giao ghi biên bản, chưa có mẫu, hay ghi quá dài. Đọc xong, họ có mẫu dùng ngay cho cuộc họp tuần sau.
  • Câu hỏi con: biên bản cần những phần nào; ghi quyết định thế nào cho không hiểu nhầm; ghi việc cần làm với người và hạn; gửi lúc nào, cho ai; xử lý khi có người không đồng ý với biên bản; lỗi hay gặp.
  • Nguồn: kinh nghiệm thực tế của người viết và hai người phỏng vấn ngắn; tránh trích các bài tổng hợp không rõ nguồn.
  • Ranh giới: không viết cách điều hành cuộc họp (bài khác đã có); không giới thiệu phần mềm cụ thể; không bàn biên bản có giá trị pháp lý.
  • Độ dài và cấu trúc: khoảng hai nghìn chữ, sáu đến bảy mục, có một mẫu biên bản dạng bảng và một danh mục kiểm trước khi gửi.
  • Phải có: một ví dụ biên bản viết kém và bản sửa lại; câu hỏi đáp cuối bài là câu người đọc hỏi tiếp, không lặp thân bài.
  • Hạn: đề cương sau ba ngày, bản nháp sau một tuần, chốt sau mười ngày.

Bản mẫu này dài khoảng một trang. Viết nó mất khoảng nửa giờ với biên tập viên đã quen. Nửa giờ đó thường tiết kiệm được vài giờ sửa và một vòng viết lại.

Viết bản giao việc theo thứ tự nào

Thứ tự viết khác thứ tự trình bày. Biên tập viên viết nhanh và đúng hơn khi đi theo trình tự sau:

  1. Viết người đọc trước: ai, tình huống nào, đọc xong làm được gì. Mọi phần sau dựa vào đây.
  2. Viết câu hỏi chính, theo lời người đọc, không theo từ khoá.
  3. Mở bản đồ chủ đề của site và danh sách câu hỏi đã có chủ của cả hệ, rồi viết ranh giới.
  4. Viết góc, kiểm bằng câu “bài này giúp ai làm được gì bằng cách nào”.
  5. Liệt kê câu hỏi con, sắp theo thứ tự người đọc sẽ cần.
  6. Điền nguồn, độ dài, phải có, phải tránh, hạn.
  7. Đọc lại như người viết chưa biết gì về site: có chỗ nào phải đoán không?

Bước ba đứng trước bước bốn có chủ ý: biết ranh giới rồi mới chọn góc, thì góc không vô tình đè lên phần của bài khác.

Bước cuối nên làm thật, không làm trong đầu. Một cách là nhờ một người trong đội không theo dõi site đó đọc bản giao việc trong năm phút và nói lại bài sẽ viết gì cho ai. Nếu câu họ nói khác điều biên tập viên định, bản giao việc còn chỗ mơ hồ cần sửa trước khi gửi.

Đề cương: mốc duyệt đầu tiên sau bản giao việc

Bản giao việc tốt đến đâu cũng có chỗ người viết hiểu khác. Cách rẻ nhất để bắt chỗ hiểu khác là yêu cầu một đề cương ngắn trước khi viết cả bài: câu trả lời hai ba câu cho câu hỏi chính, tên các mục kèm một câu mô tả việc của mỗi mục, các nguồn chính định dùng, và một ví dụ dự kiến.

Biên tập viên đọc đề cương trong mười lăm phút và biết ngay ba điều: người viết có hiểu đúng người đọc không, cấu trúc có đi theo câu hỏi con không, và nguồn có đáng tin không. Sửa ở mức đề cương tốn một tin nhắn; sửa ở mức bản nháp hai nghìn chữ tốn một ngày của cả hai bên.

Một tình huống hay gặp: bản giao việc yêu cầu bài cho người mới, nhưng đề cương của người viết mở bằng ba mục về lịch sử và lý thuyết. Biên tập viên chỉ cần gợi ý đưa phần thực hành lên trước, phần lý thuyết gom thành một mục ngắn. Nếu không có bước đề cương, lỗi này chỉ lộ ra khi bài đã viết xong và phải đảo gần hết.

Với người viết đã làm lâu và hiểu chuẩn, đề cương có thể rút gọn thành vài dòng. Nhưng không nên bỏ hẳn, vì đó là mốc duy nhất cho phép chỉnh hướng trước khi công sức lớn đã bỏ ra.

Lỗi làm bản giao việc thành vô dụng

Chỉ có một dòng đề. Người viết nhận “viết về lãi kép, hai nghìn chữ” sẽ viết bài lãi kép mà họ thấy hợp lý, và đó hiếm khi là bài site cần. Biên tập viên tiết kiệm nửa giờ lúc giao, mất vài giờ lúc sửa.

Quá dài, quá chi tiết. Bản giao việc dài năm trang, quy định từng đoạn, biến người viết thành người điền chữ. Họ không còn chỗ dùng hiểu biết của mình, và bài thiếu sức sống. Một trang là đủ.

Không nói người đọc. Thiếu phần này, người viết tự hình dung một người đọc chung chung, và bài thành bài cho tất cả mọi người, tức không cho ai cụ thể.

Không có ranh giới. Bài trùng với bài nền của chính site, hoặc đè lên câu hỏi của site anh em. Lỗi này không thấy được từ bài; chỉ thấy khi đặt bài cạnh kho.

Đổi yêu cầu giữa chừng mà không ghi lại. Biên tập viên đổi góc qua một tin nhắn, người viết làm theo, đến lúc duyệt người khác đọc bản giao việc gốc và trả bài. Mọi thay đổi phải cập nhật vào bản giao việc.

Hỏi đáp

Bản giao việc có nên kèm danh sách từ khoá không?

Có thể kèm vài cụm người đọc hay dùng khi tìm câu hỏi đó, để người viết dùng tự nhiên trong bài. Nhưng từ khoá không nên là trung tâm của bản giao việc. Bài kiến thức trả lời đúng câu hỏi của người đọc thường tự chứa những cụm từ đó mà không cần nhồi.

Người viết lâu năm có cần bản giao việc chi tiết không?

Vẫn cần các phần bắt buộc, nhất là người đọc, góc và ranh giới, vì người viết giỏi đến đâu cũng không biết hết kho bài và các site anh em. Phần nguồn, cấu trúc có thể để họ tự quyết. Bản giao việc cho người lâu năm thường ngắn hơn mà không thiếu phần nào quan trọng.

Có nên để người viết tự đề xuất góc không?

Nên, nhất là với người viết hiểu chuyên đề. Họ có thể gửi đề xuất góc trước, biên tập viên duyệt rồi mới hoàn thiện bản giao việc. Cách này thường cho góc tốt hơn, vì người viết đã nghiên cứu sơ bộ trước khi đề xuất.

Bản giao việc nên lưu ở đâu?

Lưu cùng chỗ với dòng của bài trong sổ tài sản nội dung, hoặc gắn liên kết từ sổ. Khi bài cần bảo trì sau này, người sửa đọc lại bản giao việc để biết góc và ranh giới ban đầu, tránh sửa bài lệch khỏi vai của nó trong kho.

Người viết thấy bản giao việc có chỗ sai thì nên làm gì?

Báo biên tập viên trước khi viết tiếp, nói rõ chỗ nào và vì sao. Ví dụ câu hỏi con không khớp với điều người đọc thật sự hỏi, hoặc ranh giới loại mất phần quan trọng. Biên tập viên cập nhật bản giao việc nếu đồng ý; viết lệch mà không báo sẽ làm cả hai bên mất công.

  • bản giao việc
  • giao việc cho người viết
  • brief bài viết
  • mẫu giao việc viết bài
  • góc bài viết
  • người đọc mục tiêu
  • ranh giới bài viết
  • biên tập viên
  • nghề làm nội dung