Zero and Seven · Hệ thương hiệu nội dung số

Lối đọc tiếp trong site chuyên đề: bài liên quan, chuỗi bài và mục lục chuyên mục

Người đọc xong một bài cần một lối đi tiếp hợp với trạng thái của họ. Khi nào dùng bài liên quan, chuỗi bài, mục lục chuyên mục, chọn bài và đặt ở đâu.

Xây site nội dung chuyên đềĐăng 8 phút đọcNhóm biên tập 0n7

Lối đọc tiếp là phần cuối bài và những chỗ trong bài cho người đọc biết nên đọc gì tiếp theo. Site chuyên đề có ba lối chính: bài liên quan cho người đã xong việc nhưng có thể có câu hỏi kế tiếp, chuỗi bài cho người đang đi qua một quy trình nhiều bước, và mục lục chuyên mục cho người muốn thấy toàn cảnh vùng kiến thức. Mỗi lối phục vụ một trạng thái khác của người đọc, nên một bài thường cần một hoặc hai lối, không cần cả ba.

Chọn sai lối hoặc làm lối đọc tiếp kém thì người đọc rời site sau đúng một bài, kể cả khi site có sẵn bài họ cần ngay sau đó. Làm quá tay thì cuối bài thành một bức tường mười hai tiêu đề, người đọc không bấm cái nào. Phần lớn site rơi vào một trong hai cực này vì để hệ thống tự sinh khối bài liên quan mà không ai xem lại.

Người đọc xong bài đang ở trạng thái nào

Trước khi chọn lối, hỏi người đọc bài này thường ở trạng thái nào khi tới cuối bài. Bài hướng dẫn, bài so sánh, bài nền thường để lại người đọc ở các trạng thái khác nhau.

Trạng tháiDấu hiệu từ loại bàiLối hợpVí dụ giả định
Đã xong việc, có thể có câu kế tiếpBài trả lời một câu hỏi hẹp, bài xử lý sự cốBài liên quan, chọn tay hai ba bàiĐọc xong cách xử lý lá vàng, có thể muốn biết cách phòng
Đang giữa một quy trìnhBài là một bước trong việc nhiều bướcChuỗi bài, bước trước và bước sauĐọc xong bước chuẩn bị đất, cần bước gieo hạt
Chưa đủ nềnBài nâng cao, người đọc có thể vào thẳng từ tìm kiếmLiên kết về bài nền đặt ở đầu bàiĐọc bài chỉnh độ mịn mà chưa biết mức chuẩn
Muốn thấy toàn cảnhBài trụ, bài nền của mảngMục lục chuyên mục, danh sách nhánhĐọc xong bài tổng quan, muốn chọn phần đi sâu

Hàng thứ ba hay bị bỏ qua: lối đọc tiếp không chỉ ở cuối bài. Người đọc thiếu nền cần được dẫn về bài nền ngay từ đầu, trong một câu kiểu "nếu chưa quen với khái niệm này, đọc bài nền trước". Đặt lối đó ở cuối bài thì người đọc đã bỏ đi giữa chừng vì không hiểu.

Bài liên quan: chọn tay hay để hệ thống tự chọn

Khối bài liên quan tự động thường chọn theo thẻ hoặc theo từ trùng trong tiêu đề. Kết quả hay gặp là những bài na ná nhau về hình thức nhưng không phải bài người đọc cần tiếp. Đọc xong bài "Cách xử lý lá vàng ở cây lưỡi hổ", người đọc được gợi ý "Cách xử lý lá vàng ở cây trầu bà" và "Cách xử lý lá vàng ở cây kim tiền", trong khi bài hữu ích nhất có lẽ là "Tưới nước cho cây trong nhà: bao lâu một lần", vì nguyên nhân lá vàng phổ biến nhất là tưới sai.

Chọn tay tốn công hơn nhưng không nhiều: khi biên tập bài, người biên tập chọn hai tới ba bài và viết cho mỗi bài một câu dẫn nói vì sao nên đọc. Câu dẫn quan trọng hơn tiêu đề, vì nó nối bài vừa đọc với bài tiếp theo bằng lý do của người đọc. "Nếu lá vàng từ gốc lên, thường là do tưới nhiều; bài về lịch tưới giúp bạn chỉnh lại" làm việc tốt hơn hẳn một tiêu đề trơ.

Cách dung hoà cho kho bài lớn: chọn tay cho các bài nhiều người đọc nhất và các bài trụ, để hệ thống tự chọn cho phần còn lại nhưng với luật chặt hơn, ví dụ chỉ chọn trong cùng chuyên mục và ưu tiên bài được đánh dấu là bài nền. Mỗi quý, khi rà bài, người biên tập xem lại khối tự động của vài bài và thay bằng chọn tay nếu thấy lệch.

Chuỗi bài: khi nào làm và làm thế nào

Chỉ làm chuỗi khi người đọc thật sự đi theo thứ tự. Quy trình nhiều bước như dựng một thứ gì đó từ đầu, hay học một kỹ năng theo cấp độ, hợp với chuỗi. Những bài chỉ có chung chủ đề mà đọc thứ tự nào cũng được thì không nên ép thành chuỗi.

Mỗi bài trong chuỗi vẫn phải tự đứng được. Phần lớn người đọc vào giữa chuỗi từ tìm kiếm. Bài số ba phải trả lời được câu hỏi của chính nó, kèm một câu ngắn ở đầu cho biết nó thuộc chuỗi nào và bước trước là gì.

Đánh số rõ và có khối điều hướng cố định. Một khối nhỏ ở đầu hoặc cuối bài liệt kê toàn bộ chuỗi, đánh dấu bài đang đọc, có nút bước trước và bước sau. Khối này nên cùng một kiểu ở mọi chuỗi trong site.

Chuỗi là món nợ bảo trì. Khi một bài trong chuỗi lỗi thời và phải viết lại, các bài trước sau có thể phải chỉnh theo. Chuỗi càng dài, rủi ro càng lớn. Chuỗi bảy tám bài đã là dài với site kiến thức; dài hơn nên chia thành hai chuỗi có điểm nối.

Mục lục chuyên mục trong bài

Mục lục chuyên mục là một khối nhỏ, thường đặt cuối bài trụ hoặc ở thanh bên trên máy tính, liệt kê các bài trong cùng vùng kiến thức theo nhóm. Khác với trang chuyên mục, nó đi theo người đọc ngay trong bài, không bắt họ rời bài để xem toàn cảnh.

Khối này hữu ích nhất ở bài trụ, nơi người đọc vừa có bức tranh chung và muốn chọn phần đi sâu. Ở bài nhánh, nó chỉ nên hiện các bài cùng cụm, không phải cả chuyên mục, để người đọc thấy các câu hỏi liền kề với câu họ vừa đọc. Hiện cả chuyên mục ở mọi bài làm khối này dài và nặng, nhất là trên điện thoại.

Nguồn dữ liệu cho mục lục chuyên mục nên là bản đồ chủ đề: cột bài cha và cột cụm viết cho biết bài nào cùng nhóm. Nếu site lưu thông tin này trong hệ thống, khối mục lục có thể sinh tự động mà vẫn đúng ý biên tập, vì nó phản ánh quyết định của người lập bản đồ chứ không phải sự trùng chữ.

Liên kết trong thân bài và câu dẫn

Đặt liên kết đúng chỗ người đọc cần. Chỗ tốt nhất cho một liên kết là ngay sau câu làm người đọc nảy ra câu hỏi mà bài kia trả lời. Đặt liên kết ở chỗ có chữ trùng với tiêu đề bài kia, mà người đọc chưa cần, chỉ làm nhiễu.

Chữ được gắn liên kết nói rõ đích. Người đọc phải đoán được bấm vào sẽ đọc gì. "Xem thêm tại đây" không nói gì. "Cách đo mức sáng ở chỗ đặt cây" nói đủ.

Ít mà trúng. Một đoạn văn với bốn năm liên kết làm người đọc không biết nên theo cái nào và đứt mạch đọc. Mỗi mục lớn thường chỉ cần một hai liên kết thật sự cần thiết.

Liên kết sang site anh em chỉ khi vì người đọc. Trong hệ nhiều site, đôi khi bài người đọc cần tiếp lại nằm ở site khác. Dẫn sang là hợp lý khi đó đúng là câu trả lời tốt nhất. Dẫn sang chỉ vì cùng chủ, đặt hàng loạt ở chân trang mọi bài, là chuyện khác, và rủi ro của nó có bài riêng trong phần quản trị danh mục.

Lối đọc tiếp trong khuôn dùng chung cho nhiều site

Khi hai chục site dùng chung một khuôn trang bài, khối đọc tiếp là thứ được viết một lần và chạy ở mọi nơi. Điều này có lợi: một cải tiến về cách chọn bài liên quan tới được cả hệ trong một lần triển khai. Nhưng nó cũng có nghĩa là một luật chọn bài hợp với site này có thể lệch hẳn ở site khác. Luật "chọn bài cùng thẻ" chạy tốt ở site có hệ thẻ chặt, nhưng ở site gắn thẻ rộng tay thì gợi ý gần như ngẫu nhiên.

Cách làm bền là tách luật chọn bài thành tuỳ chọn theo site, và cho phép mỗi bài ghi đè bằng danh sách chọn tay. Thứ tự ưu tiên rõ ràng: danh sách chọn tay của bài, nếu có; rồi bài cùng cụm trên bản đồ chủ đề; rồi bài cùng chuyên mục theo thứ tự đọc; cuối cùng mới tới luật tự động theo thẻ. Ở mỗi tầng, loại bài đang đọc và loại bài đã đánh dấu là cũ, đang chờ gộp.

Một chi tiết hay bị quên ở hệ nhiều site: khối đọc tiếp không bao giờ được lấy bài từ site khác một cách tự động. Mã nguồn dùng chung, cơ sở dữ liệu có khi dùng chung, nên một truy vấn viết thiếu điều kiện có thể kéo bài của site anh em vào khối gợi ý. Người đọc thấy một bài lạc chủ đề, còn nhà xuất bản vô tình tạo ra liên kết chéo hàng loạt giữa các site. Kiểm điều kiện site trong truy vấn là một dòng trong danh mục kiểm trước khi triển khai khuôn.

Kiểm lối đọc tiếp cho mười bài quan trọng nhất

Không cần kiểm cả kho cùng lúc. Bắt đầu với mười bài có nhiều người đọc nhất, vì đó là nơi lối đọc tiếp có tác dụng lớn nhất.

  1. Mở từng bài trên điện thoại, đọc tới cuối như một người đọc mới vào từ tìm kiếm.
  2. Ghi lại người đọc bài này thường ở trạng thái nào khi xong bài, dựa vào bảng trạng thái ở trên.
  3. Xem lối đọc tiếp hiện có có khớp trạng thái đó không. Bài xử lý sự cố mà cuối bài chỉ có mục lục cả chuyên mục là lệch.
  4. Kiểm từng liên kết: còn sống, đúng đích, có câu dẫn.
  5. Kiểm chiều ngược: bài nền mà bài này cần có liên kết về ở gần đầu bài không.
  6. Sửa, ghi lại những gì đã đổi, và hẹn kiểm lại sau một quý xem người đọc có đi tiếp nhiều hơn không.

Bước cuối nên dựa vào số liệu đơn giản: tỷ lệ người đọc bài này có mở thêm ít nhất một bài khác trong cùng phiên. Không cần mục tiêu cụ thể; điều cần xem là con số thay đổi theo hướng nào sau khi sửa, và thay đổi đó có giữ được qua vài tháng không.

Sai lầm hay gặp

Khối "có thể bạn quan tâm" mười hai bài. Người đọc nhìn một danh sách dài không có lý do chọn và không chọn gì. Hai ba bài có câu dẫn thường được bấm nhiều hơn mười hai bài trơ.

Bài liên quan trỏ về bài gần như trùng. Khi khối tự động gợi ý một bài trả lời cùng câu hỏi, đó không phải lỗi của khối mà là dấu hiệu kho bài có hai bài chồng nhau, cần gộp hoặc chia lại góc.

Liên kết tới bài chưa viết. Người viết chèn liên kết tới đường dẫn dự kiến trong kế hoạch, bài kia chưa đăng, người đọc bấm vào gặp trang lỗi. Liên kết chỉ được thêm khi bài đích đã đăng; trong lúc chờ, ghi chú vào bản đồ để thêm sau.

Lối đọc tiếp chỉ có ở cuối bài dài. Phần lớn người đọc không đọc tới cuối bài dài. Với bài nhiều mục, một lối đọc tiếp ở cuối mục lớn giữa bài, khi người đọc vừa xong một ý trọn vẹn, giữ được những người không đi hết bài.

Hỏi đáp

Mỗi bài nên có bao nhiêu bài liên quan?

Thường hai tới bốn bài là vừa. Ít hơn có thể bỏ sót câu hỏi kế tiếp quan trọng; nhiều hơn làm người đọc khó chọn. Quan trọng hơn con số là mỗi bài gợi ý có lý do rõ ràng gắn với bài vừa đọc, tốt nhất là được nói ra trong một câu dẫn.

Có nên gợi ý bài mới nhất ở cuối mọi bài không?

Khối bài mới nhất phục vụ người đọc quen của site, muốn xem có gì mới. Với người đọc đến từ tìm kiếm cho một câu hỏi cụ thể, nó ít liên quan. Nếu muốn có, đặt sau khối bài liên quan và giữ ngắn, để nó không lấn lối đọc tiếp đúng nghĩa.

Làm sao đo lối đọc tiếp có hiệu quả không?

Cách đơn giản là theo dõi tỷ lệ người đọc mở thêm một bài khác sau bài hiện tại, và bài nào được mở tiếp nhiều nhất. Nếu bài được mở tiếp nhiều nhất không phải bài mình gợi ý, đó là gợi ý để đổi. Không nên kỳ vọng một con số chuẩn chung cho mọi loại bài.

Chuỗi bài có nên đặt chung một chuyên mục không?

Thường là có, vì chuỗi thường nằm trong một vùng kiến thức. Nếu chuỗi đi qua nhiều mảng, như một quy trình dựng từ đầu tới cuối, có thể giữ mỗi bài ở mảng của nó và để khối điều hướng chuỗi nối chúng lại. Điều cần tránh là một bài thuộc hai chuyên mục.

Có nên dùng khối gợi ý cá nhân hoá theo lịch sử đọc không?

Cá nhân hoá cần theo dõi người đọc qua nhiều lần truy cập, kéo theo câu hỏi về dữ liệu cá nhân và đồng ý của người đọc. Với site kiến thức nhỏ, lối đọc tiếp dựa trên nội dung bài thường đủ tốt và không cần thu thập gì thêm. Chỉ cân nhắc cá nhân hoá khi đã có chính sách riêng tư rõ ràng cho việc đó.

  • lối đọc tiếp
  • bài liên quan
  • chuỗi bài viết
  • mục lục chuyên mục
  • giữ chân người đọc
  • liên kết trong bài
  • site chuyên đề
  • trải nghiệm đọc
  • điều hướng nội dung
  • đọc tiếp bài khác