Zero and Seven · Hệ thương hiệu nội dung số

Cấu trúc site nội dung: trang chủ, chuyên mục, bài và trang tác giả làm việc gì

Mỗi loại trang trong site nội dung có một việc riêng: trang chủ, chuyên mục, bài, tác giả, thẻ. Bảng phân vai, độ sâu nhấp, khuôn dùng chung cho nhiều site.

Xây site nội dung chuyên đềĐăng 9 phút đọcNhóm biên tập 0n7

Một site nội dung chuyên đề có ít loại trang, và mỗi loại nên làm đúng một việc chính. Trang chủ cho người đọc mới biết site là gì và bắt đầu từ đâu. Trang chuyên mục dẫn người đọc qua một vùng câu hỏi. Trang bài trả lời một câu hỏi và chỉ lối đọc tiếp. Trang tác giả hay ban biên tập cho biết ai đứng sau và vì sao đáng tin. Trang giới thiệu, chính sách và liên hệ trả lời những câu hỏi về chính site.

Rắc rối thường đến khi một loại trang bị giao thêm việc không phải của nó, hoặc khi hệ thống tự sinh ra những trang không có việc gì để làm. Trang chủ thành dòng tin mới nhất, trang thẻ nhân lên hàng trăm trang chỉ có một bài, trang lưu trữ theo tháng không ai mở. Trong hệ nhiều site dùng chung một khuôn giao diện, một quyết định sai về cấu trúc được nhân lên ở mọi site cùng lúc, nên việc phân vai đáng làm cẩn thận từ đầu.

Mỗi loại trang làm việc gì

Bảng dưới là phân vai gợi ý cho site kiến thức. Cột "không nên có" quan trọng không kém cột "phải có", vì phần lớn lỗi cấu trúc là thêm thứ thừa chứ không phải thiếu thứ cần.

Loại trangViệc chínhNgười đến từ đâuPhải cóKhông nên có
Trang chủCho biết site là gì, cho ai, bắt đầu từ đâuGõ tên site, từ trang giới thiệu, từ mạng xã hộiMột câu mô tả site, lối vào các mảng, vài bài khởi đầuDòng bài mới nhất chiếm cả màn hình đầu
Trang chuyên mụcDẫn qua một vùng câu hỏiTừ trang chủ, từ bài trong mảng, từ tìm kiếmĐoạn mở mô tả mảng, bài nên đọc trước, nhóm bài theo câu hỏiChỉ danh sách tiêu đề theo ngày
Trang bàiTrả lời một câu hỏi, chỉ lối đọc tiếpPhần lớn từ tìm kiếmTiêu đề, ngày đăng và cập nhật, thân bài, lối đọc tiếpKhối quảng cáo hay hộp đăng ký che chữ
Trang tác giả, ban biên tậpCho biết ai viết, theo chuẩn nàoTừ tên tác giả trong bàiLý lịch nghề liên quan, phạm vi viết, danh sách bàiLời giới thiệu chung chung, không có bài
Giới thiệu, chính sách, liên hệTrả lời câu hỏi về siteNgười đọc kiểm chứng, đối tác, máy tìm kiếmAi đứng sau, chính sách biên tập, cách liên hệLời quảng bá
Trang thẻ, tìm kiếmHỗ trợ tìm, không phải trang đíchTừ trong siteKết quả đúngHàng trăm trang thẻ mỏng được lập chỉ mục

Trang bài là nơi phần lớn người đọc đặt chân đầu tiên, vì đa số đến từ tìm kiếm. Điều đó có nghĩa là trang bài phải tự đứng được: người đọc không cần qua trang chủ vẫn hiểu site này là gì, ai viết, và đọc gì tiếp. Một dòng mô tả site ở đầu hoặc cuối bài, cùng tên chuyên mục bấm được, làm việc này với rất ít chỗ.

Độ sâu nhấp và đường đi của người đọc

Độ sâu nhấp là số lần bấm để đi từ trang chủ tới một bài. Với site kiến thức vài trăm bài, mục tiêu hợp lý là mọi bài nằm trong khoảng ba lần bấm: trang chủ, chuyên mục, bài. Bài nào phải bấm "trang sau" năm lần trong chuyên mục mới thấy là bài gần như vô hình với cả người đọc lẫn máy tìm kiếm khi họ đi theo đường dẫn trong site.

Cách giữ độ sâu nông không phải là đưa mọi bài lên trang chủ. Cách bền hơn là cấu trúc hai tầng: trang chủ dẫn tới chuyên mục, chuyên mục nhóm bài theo câu hỏi chứ không xếp một hàng dài theo ngày. Khi một chuyên mục vượt quá vài chục bài, tách thành các nhóm nhỏ có tiêu đề ngay trên trang chuyên mục, hoặc mở tiểu mục.

Đường đi ngược cũng quan trọng. Người đọc đặt chân ở một bài giữa chuyên mục cần thấy ngay mình đang ở đâu: tên chuyên mục phía trên tiêu đề, dòng đường dẫn phân cấp ngắn, và cuối bài một lối về trang chuyên mục. Những thứ này nhỏ, nhưng thiếu chúng thì người đọc đọc xong một bài và rời site, dù site có đúng bài họ cần tiếp theo.

Trang thẻ, trang lưu trữ và những trang tự sinh

Thẻ là công cụ tìm, không phải chuyên mục thứ hai. Nhiều hệ quản trị nội dung cho mỗi thẻ một trang riêng. Với site viết tay vài trăm bài, mỗi bài tám thẻ, số trang thẻ có thể nhiều hơn số bài, phần lớn chỉ có một hai bài. Những trang đó không giúp ai và làm loãng kho trang mà máy tìm kiếm phải đọc.

Đặt quy tắc cho trang thẻ. Một quy tắc hay dùng: trang thẻ chỉ được mở cho lập chỉ mục khi đủ một số bài nhất định và có đoạn mô tả riêng; còn lại vẫn hiển thị cho người đọc trong site nhưng chặn lập chỉ mục, hoặc không có trang riêng. Ngưỡng cụ thể tuỳ site, quan trọng là có quy tắc và áp đều.

Bỏ trang lưu trữ theo ngày tháng. Site kiến thức không tổ chức theo thời gian, nên trang "bài tháng 3" không trả lời câu hỏi của ai. Nếu hệ thống tự sinh, tắt đi.

Kiểm trang tự sinh sau mỗi lần đổi khuôn. Một bản cập nhật khuôn có thể bật lại trang tác giả rỗng, trang đính kèm ảnh, trang phân trang không giới hạn. Sau mỗi lần đổi, đếm số đường dẫn trong sơ đồ trang và so với số bài thật; chênh lệch lớn là dấu hiệu có trang thừa.

Trang tác giả và ban biên tập trong site kiến thức

Trang tác giả trả lời câu hỏi mà người đọc cẩn thận và người đánh giá chất lượng đều đặt ra: ai viết bài này, người đó có hiểu chuyện không. Tài liệu hướng dẫn đánh giá chất lượng tìm kiếm của Google (Search Quality Rater Guidelines) dành nhiều chỗ cho việc người đánh giá tìm hiểu ai chịu trách nhiệm cho trang và nội dung. Trang tác giả không phải bùa, nhưng thiếu nó thì câu hỏi đó không có chỗ trả lời.

Với site kiến thức của nhà xuất bản nhiều site, nhiều bài được viết và biên tập bởi cả nhóm. Khi đó trang ban biên tập thường trung thực hơn trang tác giả cá nhân: nói rõ quy trình, chuẩn kiểm chứng, ai duyệt nội dung chuyên môn. Nếu có tác giả cá nhân, trang của họ nên có phần lý lịch nghề liên quan tới chủ đề, phạm vi họ viết và danh sách bài, không cần ảnh đẹp hay lời giới thiệu bay bổng.

Điều không nên làm là dựng tác giả không có thật cho đủ hình thức. Ngoài chuyện không trung thực, nó tạo ra một món nợ: mỗi lần có người hỏi về tác giả, nhóm biên tập phải tiếp tục bịa. Cách xử lý tên thật, bút danh và mức minh bạch phù hợp là chuyện có bài riêng; ở bước dựng cấu trúc, chỉ cần quyết định site dùng trang tác giả cá nhân, trang ban biên tập, hay cả hai.

Khuôn dùng chung cho nhiều site: phần cố định và phần riêng

Nhà xuất bản giữ nhiều site thường dùng một khuôn giao diện, thậm chí một mã nguồn, cho tất cả. Điều này tiết kiệm công sức đáng kể và giữ chuẩn đồng đều. Nhưng nó cũng có nghĩa là mọi quyết định cấu trúc trong khuôn là quyết định cho cả hệ. Thêm một khối "bài nổi bật" vào khuôn trang bài là thêm vào mọi trang bài của mọi site trong một lần triển khai.

Cách chia hợp lý là phân rõ ba lớp. Lớp cố định của khuôn: bố cục trang bài, cách hiển thị ngày, vị trí lối đọc tiếp, trang chính sách theo mẫu. Lớp cấu hình theo site: tên, dòng mô tả, màu, danh sách chuyên mục, có hay không có trang tác giả cá nhân. Lớp nội dung: bài, đoạn mở chuyên mục, trang giới thiệu viết riêng. Mỗi khi muốn thay đổi một thứ, câu hỏi đầu tiên là nó thuộc lớp nào.

Một tình huống hay gặp: một site cần trang chuyên mục có bảng so sánh ở đầu, các site khác không cần. Nếu sửa thẳng vào khuôn, mười chín site còn lại có một khối trống hoặc lỗi hiển thị. Cách làm đúng là biến nó thành một tuỳ chọn ở lớp cấu hình, mặc định tắt, kiểm trên một site rồi mới bật ở site cần. Nghe chậm hơn, nhưng nhanh hơn nhiều so với việc dọn lỗi ở hai mươi site cùng lúc.

Phác cấu trúc trước khi dựng site mới

Trước khi dựng, phác cấu trúc trên giấy theo các bước sau. Toàn bộ mất khoảng một buổi và tránh được phần lớn việc sửa về sau.

  1. Lấy danh sách mảng trong kế hoạch chuyên đề, quyết định mảng nào thành chuyên mục, mảng nào ghép.
  2. Viết dòng mô tả site và đoạn mở cho từng chuyên mục ở dạng nháp.
  3. Quyết định trang chủ hiển thị gì ở màn hình đầu trên điện thoại: thường là dòng mô tả và lối vào các chuyên mục.
  4. Quyết định trang tác giả: cá nhân, ban biên tập, hay cả hai.
  5. Liệt kê các trang về site cần có: giới thiệu, chính sách biên tập, chính sách riêng tư, điều khoản, liên hệ.
  6. Quyết định số phận của trang thẻ, trang lưu trữ, trang tìm kiếm: hiển thị, chặn lập chỉ mục hay tắt.
  7. Đếm thử: với kế hoạch một trăm bài, site sẽ có tổng cộng bao nhiêu trang. Nếu con số lớn hơn nhiều lần số bài, xem lại bước trên.

Bước đếm thử thường gây bất ngờ. Một site một trăm bài với cấu hình mặc định có thể sinh ra vài trăm trang thẻ, trang phân trang và trang đính kèm. Biết điều này trước khi ra mắt rẻ hơn nhiều so với dọn sau khi máy tìm kiếm đã đọc hết.

Lỗi cấu trúc hay gặp ở site nội dung

Chuyên mục và thẻ trùng tên. Site có chuyên mục "Phân bón" và thẻ "phân bón", hai trang gần như cùng danh sách bài. Người đọc không biết bấm cái nào, máy tìm kiếm thấy hai trang na ná nhau. Thẻ nên dùng cho những khía cạnh cắt ngang nhiều chuyên mục, không lặp lại tên chuyên mục.

Chuyên mục có hai bài. Chuyên mục mở theo kế hoạch nhưng bài chưa kịp viết, trang chuyên mục trơ trọi với hai tiêu đề. Nếu chưa đủ bài, tạm ẩn chuyên mục khỏi trình đơn hoặc ghép với chuyên mục gần, mở lại khi đã có bài nền và vài bài nhánh.

Trình đơn chính liệt kê mười hai chuyên mục trên điện thoại. Trình đơn dài trên màn hình hẹp làm người đọc không thấy gì nổi bật. Trình đơn chính nên gọn, còn danh sách đủ các chuyên mục đặt ở trang chủ và chân trang.

Trang tác giả rỗng hoặc tự sinh cho tài khoản quản trị. Hệ quản trị nội dung thường gắn bài vào tài khoản người đăng, sinh ra trang tác giả mang tên tài khoản quản trị không có thông tin gì. Trang như vậy không giúp người đọc và còn làm lộ tên tài khoản quản trị. Gán tác giả đúng hoặc tắt trang tự sinh.

Chép nguyên cấu trúc của site anh em. Khuôn dùng chung là tốt, nhưng danh sách chuyên mục và đoạn mô tả chép từ site khác rồi đổi vài chữ thì site mới mang ranh giới của site cũ. Lớp cấu hình và lớp nội dung phải viết riêng cho người đọc của site đó.

Hỏi đáp

Trang chủ site kiến thức có nên hiển thị bài mới nhất không?

Có thể có một khối nhỏ bài mới, nhưng không nên là phần chính. Người đọc vào trang chủ thường muốn biết site là gì và nên bắt đầu từ đâu. Lối vào các chuyên mục và vài bài khởi đầu phục vụ việc đó tốt hơn một dòng bài theo ngày, nhất là với site mà bài cũ vẫn còn giá trị.

Một bài có nên thuộc nhiều chuyên mục không?

Nên giữ mỗi bài một chuyên mục chính. Bài thuộc nhiều chuyên mục làm đường dẫn phân cấp và lối đọc tiếp khó đoán, và khiến các trang chuyên mục lặp bài của nhau. Nếu bài liên quan tới mảng khác, dẫn sang bằng liên kết trong thân bài hoặc trong khối đọc tiếp.

Site nhỏ có cần trang tìm kiếm không?

Với site dưới vài chục bài, chuyên mục và trang chủ thường đủ. Khi kho bài lớn hơn, ô tìm kiếm giúp người đọc và còn là nguồn dữ liệu quý: những gì người đọc gõ mà không ra kết quả chính là câu hỏi site chưa trả lời. Trang kết quả tìm kiếm thì nên chặn lập chỉ mục.

Có nên làm trang riêng cho từng loại nội dung như hỏi đáp, thuật ngữ?

Chỉ khi loại nội dung đó có người đọc riêng và đủ nhiều để đứng một mình. Trang thuật ngữ hữu ích cho chủ đề nhiều khái niệm chuyên môn. Trang hỏi đáp tổng hợp thì thường lặp với phần hỏi đáp trong từng bài, nên cân nhắc kỹ trước khi làm.

Khi đổi cấu trúc chuyên mục, đường dẫn bài có phải đổi theo không?

Nếu đường dẫn bài có chứa tên chuyên mục, đổi chuyên mục kéo theo đổi đường dẫn và phải chuyển hướng toàn bộ. Vì vậy có thể cân nhắc chọn đường dẫn bài không phụ thuộc chuyên mục, hoặc định tuyến sao cho bài đúng tên mà sai chuyên mục vẫn chuyển hướng về đúng chỗ.

Trang giới thiệu và trang ban biên tập có nên gộp làm một không?

Với site nhỏ, gộp là hợp lý và đỡ trang mỏng. Khi site có quy trình biên tập riêng, chuyên gia duyệt nội dung, hoặc nhiều tác giả, tách trang ban biên tập ra giúp người đọc tìm đúng thông tin và giúp trang giới thiệu ngắn gọn hơn.

  • cấu trúc site nội dung
  • cấu trúc website
  • trang chủ
  • trang chuyên mục
  • trang tác giả
  • trang thẻ
  • độ sâu nhấp
  • khuôn giao diện dùng chung
  • site chuyên đề
  • kiến trúc thông tin