Đo người đọc thật là gì? Vì sao lượt xem trang không nói bài có ích hay không
Lượt xem trang đếm lần tải, không đếm người được giúp. Phân biệt bốn lớp số liệu và viết định nghĩa “một lượt đọc” dùng chung cho cả hệ site.
Đo người đọc thật là đếm những lần một con người mở bài, đọc đủ lâu để nhận được thứ họ cần, và (nếu may) quay lại lần sau. Lượt xem trang chỉ đếm số lần một trang được tải về; nó không biết ai tải, tải xong có đọc không, đọc xong có được giúp không. Một lượt xem có thể là người đọc chăm chú mười phút, có thể là người bấm nhầm rồi thoát sau hai giây, cũng có thể là một chương trình tự động chẳng có mắt nào nhìn.
Với người giữ một site, sai lệch này gây phiền. Với người giữ hai chục site, nó gây quyết định sai trên diện rộng: dồn người viết vào site có lượt xem cao nhất trong khi phần lớn số đó là bot, hoặc dừng một site nhỏ đang có nhóm người đọc trung thành. Phần dưới tách số liệu thành bốn lớp, chỉ ra lớp nào trả lời câu hỏi nào, rồi đưa một quy trình để cả nhóm dùng chung một định nghĩa “lượt đọc”.
Lượt xem trang đếm cái gì, và bỏ sót cái gì
Một lượt xem trang được ghi khi trình duyệt (hoặc thứ giả làm trình duyệt) tải trang và chạy đoạn mã đo, hoặc khi máy chủ trả trang về và ghi một dòng nhật ký. Cả hai cách đều đếm sự kiện kỹ thuật “trang đã được gửi đi”. Không cách nào trong hai cách ấy nhìn thấy người đọc đang làm gì sau khi trang hiện lên.
Vì vậy lượt xem trang bị đẩy lên bởi những thứ không liên quan tới việc đọc: người tải lại trang vì mạng chập chờn, tab mở sẵn từ hôm qua tự làm mới, ứng dụng nhắn tin tải trước trang để dựng ô xem trước khi ai đó dán đường dẫn, công cụ giám sát của chính nhà xuất bản gọi trang chủ mỗi phút. Ngược lại, nó cũng bỏ sót người đọc thật: người dùng trình chặn quảng cáo chặn luôn mã đo, người đọc trong chế độ đọc tối giản của trình duyệt, người đọc bản lưu trong bộ đệm của mạng phân phối mà máy chủ không bao giờ thấy.
Điều quan trọng hơn: kể cả khi đếm đúng tuyệt đối, lượt xem trang vẫn không đo giá trị. Một bài hướng dẫn điền tờ khai trả lời trọn trong đoạn đầu có thể được xem một lần rồi đóng ngay, vì người đọc đã có thứ cần. Một bài giật tít có thể được xem nhiều lần vì người đọc phải lục mãi mới thấy ý chính. Con số cao hơn thuộc về bài kém hơn. Ai lấy lượt xem làm thước đo duy nhất sẽ dần thưởng cho cách viết vòng vo.
Bốn lớp số liệu, từ lượt tải tới người được giúp
Cách gọn nhất để nói chuyện số liệu trong nhóm là tách thành bốn lớp. Mỗi lớp trả lời một câu hỏi khác, và lớp dưới không thay được lớp trên.
| Lớp | Câu hỏi nó trả lời | Đo bằng gì | Bẫy hay gặp |
|---|---|---|---|
| 1. Lượt tải | Trang có được gửi đi không, bao nhiêu lần? | Nhật ký máy chủ, lượt xem trang | Lẫn bot, lẫn tải lại, lẫn công cụ giám sát nội bộ |
| 2. Lượt có người | Trong số đó, bao nhiêu lần có người thật ngồi trước màn hình? | Lượt sau khi lọc bot, phiên có tương tác | Bộ lọc mỗi site một kiểu nên số không so được |
| 3. Lượt đọc | Người đó có đọc phần thân bài không? | Thời gian tương tác, độ cuộn, tải ảnh cuối bài | Bài trả lời nhanh bị chấm oan là “đọc ít” |
| 4. Người được giúp | Họ có nhận được thứ cần và tin site không? | Người quay lại, câu hỏi gửi về, khảo sát một câu, tìm theo tên site | Mẫu nhỏ, chậm có số, dễ bị bỏ qua vì không có biểu đồ đẹp |
Hầu hết báo cáo dừng ở lớp 1, nhiều lắm là lớp 2. Quyết định biên tập (viết tiếp mảng nào, sửa bài nào, dừng site nào) lại cần lớp 3 và 4. Khi trình bày số liệu, ghi rõ con số thuộc lớp nào; chỉ riêng thói quen ghi nhãn này đã chặn được phần lớn các cuộc tranh luận vô ích kiểu “sao bên kia nhiều lượt xem hơn mà mình lại phải viết thêm cho site này”.
Tình huống: hai site cùng 30.000 lượt xem một tháng
Ví dụ giả định. Nhà xuất bản có site A về thủ tục hành chính và site B về nuôi dạy trẻ, tháng vừa rồi mỗi site ghi khoảng 30.000 lượt xem. Nhìn bảng tổng, hai site ngang nhau và cuộc họp kết luận chia đều người viết.
Tách lớp thì khác hẳn. Site A dựng trên khuôn cũ, có trang tìm kiếm nội bộ mở cho máy thu thập dữ liệu; sau khi lọc, khoảng một phần ba lượt xem là bot quét các trang kết quả tìm kiếm trống. Phần còn lại phần lớn vào bài hướng dẫn biểu mẫu, đọc nhanh rồi đi, rất ít người quay lại. Site B gần như không bị bot vì ít trang, thời gian tương tác trung vị dài, có một nhóm người đọc quay lại vài lần trong tháng và gửi câu hỏi qua biểu mẫu liên hệ.
Kết luận đúng không phải “B tốt hơn A”. A làm đúng việc của nó (trả lời nhanh), nhưng con số của A đang phồng và cần sửa khuôn để chặn trang tìm kiếm khỏi bị thu thập. B có lòng tin của người đọc nhưng ít bài; mỗi bài mới của B nhiều khả năng được đọc kỹ. Quyết định phân bổ người viết vì thế nghiêng về B, còn A cần một người kỹ thuật nửa ngày chứ chưa cần thêm người viết. Cùng một con số đầu vào, hai cách đọc dẫn tới hai cách tiêu tiền khác nhau.
Viết định nghĩa “một lượt đọc” cho cả hệ
Hệ nhiều site cần một định nghĩa dùng chung, viết ra giấy, có ngày áp dụng. Không có nó, mỗi người dựng báo cáo theo hiểu biết riêng và hai bảng số không bao giờ khớp. Quy trình dưới làm trong một buổi.
- Liệt kê các nguồn số liệu đang có ở từng site: mã đo trên trang, nhật ký máy chủ, công cụ của máy tìm kiếm, biểu mẫu liên hệ. Ghi site nào thiếu nguồn nào.
- Chọn một bộ lọc bot chung: danh sách tác nhân người dùng loại bỏ, dải địa chỉ của trung tâm dữ liệu loại bỏ, địa chỉ của chính công cụ giám sát nội bộ loại bỏ. Lưu danh sách ở một chỗ, mọi site dùng cùng bản.
- Định nghĩa lượt đọc bằng điều kiện đo được, ví dụ: trang bài viết (không phải trang chủ, chuyên mục, tìm kiếm), sau lọc bot, có thời gian tương tác từ một ngưỡng trở lên hoặc cuộn qua giữa thân bài. Ngưỡng do nhóm chọn, ghi rõ là quy ước nội bộ.
- Viết thêm một dòng cho bài ngắn kiểu tra cứu: với bài dưới một độ dài nhất định, chỉ cần có tương tác là tính lượt đọc, để không phạt bài trả lời nhanh.
- Chạy thử định nghĩa trên một tháng cũ của ba site khác nhau, xem kết quả có hợp lý với cảm nhận của biên tập viên phụ trách không. Lệch nhiều thì sửa điều kiện trước khi áp dụng cho cả hệ.
- Ghi ngày áp dụng và đánh dấu trên mọi biểu đồ. Số trước và sau ngày đó không so thẳng với nhau.
Định nghĩa này sẽ sai ở vài chỗ, và chuyện đó chấp nhận được. Một định nghĩa sai nhất quán vẫn cho phép so sánh xu hướng; mười định nghĩa “đúng” khác nhau thì không cho so gì cả. Khi phát hiện chỗ sai, sửa có phiên bản, đừng âm thầm thay.
Hiểu lầm hay gặp và thực tế
“Lượt xem tăng nghĩa là nội dung tốt lên.” Lượt xem tăng có thể do một bài được chia sẻ ở nhóm mạng xã hội rồi tắt sau ba ngày, do bot mới ghé, hoặc do đổi khuôn khiến mỗi lượt đọc tải hai trang. Nhìn lớp 3 và 4 trước khi ăn mừng.
“Tỷ lệ thoát cao là bài dở.” Với bài kiến thức trả lời một câu hỏi, người đọc thoát sau khi đọc xong là kết quả bình thường. Tỷ lệ thoát chỉ đáng lo khi đi cùng thời gian tương tác rất ngắn trên bài dài.
“Người dùng duy nhất là số người.” Đó là số trình duyệt hoặc số mã định danh. Một người đọc trên điện thoại và máy tính được đếm hai lần; một máy tính dùng chung ở văn phòng được đếm một lần cho nhiều người. Dùng như chỉ báo xu hướng, đừng in lên hồ sơ như số người thật.
“Có công cụ phân tích là đủ, khỏi cần định nghĩa.” Công cụ đưa ra định nghĩa mặc định của nó, và các công cụ khác nhau định nghĩa phiên, người dùng, tương tác khác nhau. Đổi công cụ giữa chừng mà không ghi lại là đứt chuỗi số liệu.
“Số nhỏ thì không đáng đo.” Site mới có vài chục lượt đọc một ngày vẫn cho biết bài nào được đọc trọn, bài nào bị bỏ giữa chừng. Mẫu nhỏ chỉ cần đọc chậm hơn: xem theo tháng thay vì theo ngày.
Những gì số liệu không bao giờ cho biết
Kể cả khi đo tốt cả bốn lớp, có ba câu hỏi số liệu không trả lời được. Thứ nhất, người đọc hiểu đúng hay hiểu sai: một bài pháp lý được đọc trọn mười phút vẫn có thể khiến người đọc làm sai thủ tục vì một câu viết mập mờ. Thứ hai, thứ người đọc cần mà site chưa có: số liệu chỉ đếm những gì đã đăng, không đếm câu hỏi chưa ai viết. Thứ ba, vì sao họ rời đi: một lượt đọc ngắn có thể vì bài dở, vì bài trả lời quá nhanh, hoặc vì điện thoại reo.
Ba câu hỏi đó cần nguồn khác: câu hỏi người đọc gửi về, từ khoá họ gõ vào ô tìm kiếm trong site, một câu khảo sát ngắn cuối bài, và việc biên tập viên tự đọc lại bài như một người lạ. Nhóm nào chỉ nhìn bảng số sẽ tối ưu những gì đo được và bỏ quên những gì không đo được, mà phần bỏ quên thường là phần làm nên lòng tin.
Một thói quen giúp giữ cân bằng: mỗi lần họp xem số liệu, dành phần cuối đọc to năm câu hỏi người đọc gửi về trong tháng. Năm câu đó thường gợi ra nhiều việc cần làm hơn cả trang biểu đồ phía trước.
Bắt đầu từ đâu khi đang giữ hai chục site
Không cần làm hết trong một tháng. Thứ tự dưới đây đi từ việc rẻ, tác động lớn tới việc tốn công hơn.
- Loại địa chỉ của công cụ giám sát nội bộ khỏi mọi báo cáo; đây là nguồn phồng số dễ sửa nhất.
- Ghi nhãn lớp (lượt tải, lượt có người, lượt đọc, người được giúp) cho mọi con số đang đưa vào báo cáo tháng.
- Viết định nghĩa lượt đọc chung theo quy trình ở trên và chạy thử trên ba site.
- Chọn một chỉ số lớp 4 dễ lấy nhất cho từng site, ví dụ số người quay lại trong tháng hoặc số câu hỏi gửi về, và đặt cạnh lượt xem trong báo cáo.
- Mở sổ ghi chú sự kiện chung: ngày đổi khuôn, ngày đổi công cụ, ngày đăng loạt bài lớn, ngày bị bot quét. Không có sổ này, ba tháng sau không ai giải thích được các bậc thang trên biểu đồ.
- Mỗi quý, chọn một site đọc lại số liệu từ đầu với một người không phụ trách site đó; người ngoài thường thấy chỗ phồng mà người trong quen mắt bỏ qua.
Sau vài tháng, câu hỏi trong cuộc họp sẽ đổi từ “site nào nhiều lượt nhất” sang “site nào đang giúp được nhiều người nhất trên mỗi bài viết”, và đó là câu hỏi đáng trả lời.
Hỏi đáp
Có nên bỏ hẳn lượt xem trang khỏi báo cáo không?
Không cần bỏ. Lượt xem vẫn hữu ích để thấy sự cố (tụt bất thường do lỗi máy chủ, tăng vọt do bot) và để tính tải hạ tầng. Chỉ cần đặt nó đúng chỗ là lớp 1, ghi nhãn rõ, và không dùng nó làm căn cứ duy nhất cho quyết định biên tập hay phân bổ người viết.
Site chưa gắn mã đo nào thì bắt đầu đo người đọc thật bằng gì?
Bắt đầu bằng nhật ký máy chủ, thứ hầu như mọi máy chủ web đã ghi sẵn. Sau khi lọc bot, nhật ký cho biết trang nào được tải, từ đâu tới và khá nhiều tín hiệu đọc thật như ảnh cuối bài có được tải không. Gắn thêm mã đo là bước sau, khi đã biết mình cần câu trả lời gì.
Ngưỡng thời gian bao nhiêu giây thì tính là một lượt đọc?
Không có con số chuẩn chung cho mọi site. Ngưỡng hợp lý phụ thuộc độ dài bài và loại câu hỏi. Cách làm thực tế là chọn một ngưỡng nội bộ, chạy thử trên dữ liệu cũ, so với cảm nhận của biên tập viên, rồi ghi lại làm quy ước có ngày áp dụng để mọi site cùng theo.
Làm sao thuyết phục người góp vốn hoặc đối tác vốn quen nhìn lượt xem?
Đưa cả hai con số cạnh nhau trong vài kỳ báo cáo: lượt xem và lượt đọc sau lọc, kèm một tình huống cụ thể cho thấy lượt xem phồng vì bot hoặc giám sát. Khi người nghe thấy chênh lệch bằng chính số của họ, việc đổi thước đo dễ hơn nhiều so với giảng nguyên lý.
Số liệu người đọc của các site có nên công khai không?
Đó là quyết định kinh doanh, không bắt buộc. Nếu công khai, ghi rõ định nghĩa và lớp số liệu, tránh đưa lượt xem thô như thể đó là số người đọc. Một con số nhỏ mà trung thực giữ uy tín lâu hơn con số lớn bị người trong nghề nhận ra là phồng.
Đo người đọc thật có cần thu thập dữ liệu cá nhân không?
Phần lớn không cần. Lượt đọc, thời gian tương tác, độ cuộn, tỷ lệ quay lại theo nhóm đều tính được ở dạng tổng hợp, không cần biết người đọc là ai. Càng thu ít dữ liệu cá nhân, việc tuân thủ quy định về dữ liệu cá nhân và giải thích với người đọc càng đơn giản.
- đo người đọc thật
- lượt xem trang
- pageview là gì
- chỉ số người đọc
- đo lường site nội dung
- lượt đọc thật
- phân tích nội dung
- chỉ số phù phiếm
- đo hiệu quả bài viết
- số liệu nhiều site