Zero and Seven · Hệ thương hiệu nội dung số

Mở thương hiệu mới hay mở chuyên mục mới: bộ tiêu chí quyết định cho nhà xuất bản số

Khi có đề tài mới, nên mở thêm một site hay một chuyên mục trong site đang có? Năm câu hỏi quyết định, phép thử 30 đề và bảng chấm điểm ví dụ giả định.

Quản trị danh mục thương hiệuĐăng 8 phút đọcNhóm biên tập 0n7

Mở chuyên mục mới trong site đang có khi đề tài mới phục vụ cùng nhóm người đọc và nằm trong lời hứa của site, tức người đọc quen của site sẽ thấy chuyên mục đó tự nhiên chứ không lạ lẫm. Mở thương hiệu mới khi đề tài phục vụ một nhóm người đọc khác, cần một giọng khác, đòi một chuẩn biên tập khác, hoặc sẽ làm loãng lời hứa của site cũ. Điều kiện cần cho cả hai là có đủ đề để viết sâu và có người giữ lâu dài.

Trong thực tế, phần lớn các đề tài mới nên bắt đầu như một chuyên mục, vì chuyên mục rẻ, dễ dừng và tận dụng được uy tín sẵn có. Chỉ tách thành site riêng khi chuyên mục đã chứng minh có người đọc riêng và bắt đầu kéo site mẹ lệch khỏi chuyên đề. Phần dưới là năm câu hỏi quyết định, bảng chi phí ẩn của từng lựa chọn, phép thử 30 đề và cách thiết kế một chuyên mục để sau này tách ra không đau.

Tình huống: site nuôi con nhỏ muốn viết về tài chính gia đình

Một site về nuôi con nhỏ đã có vài trăm bài về ăn dặm, giấc ngủ, tiêm chủng. Biên tập viên nhận ra người đọc hay hỏi về tiền: chi phí sinh con, quỹ học cho con, bảo hiểm cho trẻ. Có hai hướng. Hướng thứ nhất mở chuyên mục "tiền cho gia đình có con nhỏ" ngay trong site. Hướng thứ hai mở một site tài chính gia đình riêng.

Nhìn kỹ thì hai hướng phục vụ hai nhóm khác nhau. Chuyên mục trong site nuôi con trả lời những câu hỏi tiền bạc gắn chặt với giai đoạn có con nhỏ, viết cho cha mẹ trẻ, giọng gần gũi như phần còn lại của site. Một site tài chính gia đình riêng sẽ phải viết cả về vay mua nhà, tiết kiệm hưu trí, thuế thu nhập cá nhân, những thứ người đọc site nuôi con không đến để tìm. Nếu nhồi các bài đó vào site nuôi con, lời hứa của site bị giãn ra tới mức không còn rõ site dành cho ai.

Quyết định hợp lý ở đây thường là mở chuyên mục hẹp trước, giới hạn đúng ở tiền bạc gắn với con nhỏ. Nếu sau một thời gian chuyên mục đó kéo được nhóm người đọc khác hẳn, ví dụ người chưa có con nhưng tìm cách lập ngân sách gia đình, đó là tín hiệu để cân nhắc tách site. Chính các câu hỏi dưới đây giúp đi từ cảm giác "có vẻ nên" tới một quyết định có lý do ghi lại được.

Năm câu hỏi quyết định

Người đọc có trùng không? Viết ra chân dung người đọc của đề tài mới và đặt cạnh chân dung người đọc của site đang có. Nếu hơn một nửa đặc điểm trùng nhau, gồm hoàn cảnh, việc cần làm, mức hiểu biết, thì nghiêng về chuyên mục. Nếu khác về hoàn cảnh sống hoặc nghề nghiệp, nghiêng về site riêng.

Lời hứa của site cũ có giãn ra được không? Đọc lại câu mô tả chuyên đề của site. Nếu thêm đề tài mới mà câu đó vẫn đúng, chỉ cần thêm vài chữ, thì chuyên mục ổn. Nếu phải viết lại câu mô tả thành một thứ chung chung kiểu "kiến thức đời sống", đó là dấu hiệu site đang bị kéo lệch.

Đề tài có đòi chuẩn biên tập khác không? Một site về nấu ăn mở chuyên mục dinh dưỡng điều trị bệnh là chuyện khác hẳn mở chuyên mục món chay. Đề tài thuộc nhóm sức khoẻ, pháp lý, tài chính cần người có chuyên môn duyệt, cần quy trình kiểm chứng chặt hơn. Nếu site cũ không có những thứ đó, hoặc phải nâng chuẩn toàn site, hoặc tách riêng.

Có đủ đề để viết sâu không? Một chuyên mục cần vài chục đề, một site cần vài trăm đề có thật người tìm. Phép thử 30 đề ở phần sau giúp trả lời câu này trước khi mua tên miền.

Có người giữ lâu dài không? Đây là câu hay bị bỏ qua nhất. Site mới cần một người coi nó là việc chính ít nhất trong một hai năm đầu. Nếu câu trả lời là "chia nhau làm thêm", hãy chọn chuyên mục, vì một chuyên mục bị bỏ ít hại hơn một site bị bỏ.

Chi phí ẩn của hai lựa chọn

Quyết định thường bị nhìn qua chi phí trước mắt như tên miền, giao diện. Những khoản dưới đây mới là phần nặng, và chúng kéo dài suốt đời site.

Khía cạnhChuyên mục mớiThương hiệu mới
Hạ tầngGần như không thêm gìThêm một site phải theo dõi, cập nhật, sao lưu
Nhận diệnDùng lại nhận diện site mẹCần tên, dòng mô tả, nhận diện, trang giới thiệu
Uy tín ban đầuThừa hưởng phần nào từ site mẹBắt đầu từ con số không với người đọc và máy tìm kiếm
Rủi ro với site cũCó thể pha loãng chuyên đề nếu lệchKhông ảnh hưởng site cũ
Tự do về giọng và chuẩnBị ràng bởi giọng và chuẩn site mẹTự đặt giọng và chuẩn phù hợp đề tài
Khả năng dừngDừng dễ, gộp bài vào chuyên mục gầnDừng tốn công: chuyển bài, giữ tên miền, báo người đọc
Công giữ hằng thángPhần thêm nhỏMột khối việc riêng, kể cả khi không viết bài mới

Đọc bảng theo chiều dọc sẽ thấy thương hiệu mới không chỉ đắt hơn lúc mở mà đắt hơn ở mọi tháng sau đó. Lợi thế thật của nó là tự do và sự tách biệt rủi ro. Nếu đề tài mới không cần tự do đó, cái giá phải trả là không đáng.

Phép thử 30 đề trước khi quyết định

Trước khi mua tên miền hay mở chuyên mục, dành một buổi lập danh sách đề. Phép thử này rẻ và loại bỏ được phần lớn ý tưởng hứng khởi nhất thời.

  1. Viết 30 tiêu đề bài cụ thể cho đề tài mới, mỗi tiêu đề là một câu hỏi người đọc thật sự hỏi, không phải chủ đề chung chung.
  2. Đối chiếu từng tiêu đề với kho bài hiện có của cả danh mục. Gạch những đề đã có site khác viết.
  3. Đếm số đề còn lại. Nếu dưới 20, đề tài mới quá hẹp cho một site, có khi chỉ đủ cho một chuyên mục nhỏ.
  4. Với các đề còn lại, đánh dấu đề nào cần người có chuyên môn mới viết đúng. Nếu hơn một nửa cần chuyên gia mà nhóm chưa có, dừng lại tìm người trước.
  5. Thử nghĩ tiếp 30 đề nữa. Nếu đề thứ 31 tới 60 vẫn đến dễ dàng và vẫn cụ thể, đề tài có chiều sâu đủ cho một site. Nếu bắt đầu phải gượng, đó là chuyên mục.

Kết quả của phép thử nên được lưu lại, kể cả khi quyết định là không làm. Sáu tháng sau có người đề xuất lại cùng ý tưởng, nhóm chỉ cần mở ra xem lý do lần trước đã từ chối.

Chuyên mục thử nghiệm: con đường ở giữa

Khi chưa chắc, cách an toàn là mở một chuyên mục với ngưỡng đánh giá viết sẵn. Ví dụ: sau sáu tháng, nếu chuyên mục đạt ba điều kiện, gồm có lượng người đọc riêng không chỉ đến từ bài khác trong site, có câu hỏi gửi về mà site cũ không trả lời được, và kéo theo những đề mà site cũ không nên viết, thì cân nhắc tách thành site riêng. Nếu không đạt, giữ nguyên là chuyên mục hoặc thu hẹp lại.

Để việc tách sau này không đau, chuyên mục thử nghiệm nên được thiết kế từ đầu như một khối tách được. Đường dẫn bài nằm dưới một thư mục riêng, nhờ đó sau này chuyển hướng cả khối một lần. Bài không phụ thuộc quá nhiều vào liên kết nội bộ tới các phần khác của site. Ảnh và tài liệu đính kèm được ghi nguồn riêng. Tác giả của chuyên mục được ghi tên rõ, vì khi tách, họ đi theo.

Điều cần tránh là để chuyên mục thử nghiệm sống mãi trong trạng thái lửng lơ. Nếu đến ngày đánh giá mà không ai nhìn, nó sẽ tiếp tục kéo site lệch đi từng chút. Ghi ngày đánh giá vào sổ danh mục, cùng cột với ngày rà soát.

Sai lầm hay gặp

Những lựa chọn sau đây thường trông hợp lý lúc đầu nhưng để lại hậu quả kéo dài:

  • Mở site để "chiếm" một cụm từ khoá. Site dựng quanh một cụm từ chứ không quanh một nhóm người đọc thường hết đề sau vài chục bài và trở thành site mỏng.
  • Nhồi đề tài lạc chuyên đề vào site có uy tín. Một site chuyên về luật lao động bắt đầu viết đánh giá máy lọc nước vì site có nhiều lượt truy cập. Người đọc mất lòng tin, và nhóm biên tập không có chuyên môn để viết tốt đề mới.
  • Mở site rồi bỏ đói. Site mới được viết dồn dập một tháng rồi im lặng vì người viết quay về việc cũ. Một site đứng yên với vài chục bài làm tốn công giữ hạ tầng mà không xây được gì.
  • Tách site quá sớm. Chuyên mục mới có vài bài đọc tốt đã vội tách, mất phần uy tín thừa hưởng, và phải xây lại từ đầu với kho bài quá mỏng.
  • Không ghi lý do quyết định. Một năm sau không ai nhớ vì sao site này được mở, nên cũng không ai biết đánh giá nó theo tiêu chí nào.

Điểm chung của năm sai lầm trên là quyết định được đưa ra từ phía nhà xuất bản: có tên miền, có lượt truy cập, có người rảnh tay. Câu hỏi xuất phát từ phía người đọc, rằng họ đang thiếu chỗ nào để đọc về việc này, ít khi được hỏi. Một cách sửa đơn giản là bắt buộc mọi đề xuất mở site hay mở chuyên mục phải bắt đầu bằng một đoạn mô tả người đọc và năm câu hỏi thật của họ, trước khi nói tới tên miền hay số lượt tìm.

Ví dụ giả định: chấm điểm hai đề xuất

Bảng dưới là ví dụ giả định cách một nhóm chấm hai đề xuất cùng lúc, mỗi câu hỏi cho từ 1 đến 3 điểm, điểm càng cao càng nghiêng về site riêng. Đề xuất A là chuyên mục làm vườn trên sân thượng cho site cây cảnh ban công. Đề xuất B là site về quyền lợi người lao động tự do, đề xuất từ một site về kỹ năng văn phòng.

Câu hỏiĐề xuất AĐề xuất B
Người đọc khác site cũ1, gần như trùng3, khác hoàn cảnh nghề nghiệp
Lời hứa site cũ bị giãn1, vẫn đúng chuyên đề3, phải viết lại câu mô tả
Cần chuẩn biên tập khác1, không3, có yếu tố pháp lý
Đủ đề viết sâu2, khoảng 40 đề3, hơn 60 đề cụ thể
Có người giữ riêng1, dùng người cũ2, có người muốn nhận nhưng mới
Tổng6, mở chuyên mục14, cân nhắc site riêng

Điểm số không thay cho phán đoán, nó chỉ buộc nhóm nói ra lý do. Với đề xuất B, điểm "có người giữ" chỉ đạt 2 nên quyết định hợp lý là chuẩn bị người duyệt pháp lý trước, rồi mới mở site. Điểm số cao mà thiếu người giữ vẫn là một site sẽ bị bỏ đói.

Hỏi đáp

Chuyên mục mới có làm giảm uy tín của site cũ với máy tìm kiếm không?

Chuyên mục nằm trong chuyên đề thì không. Rủi ro chỉ xuất hiện khi chuyên mục lệch xa chuyên đề và được viết hời hợt, khiến site trông như đang viết mọi thứ để bắt lượt tìm. Hướng dẫn nội dung hữu ích của Google nhấn mạnh việc site có mục đích chính rõ ràng, nên giữ chuyên mục mới gần với mục đích đó.

Nên đặt chuyên mục thử nghiệm ở thư mục con hay tên miền con?

Với nội dung cùng chuyên đề, thư mục con thường đơn giản hơn để quản lý và giữ chung uy tín với site. Tên miền con hợp khi phần mới gần như là một sản phẩm riêng, có giao diện riêng, người giữ riêng. Dù chọn cách nào, giữ đường dẫn gọn trong một khối để sau này chuyển hướng cả khối dễ dàng.

Khi tách chuyên mục thành site mới thì bài cũ làm thế nào?

Chuyển các bài thuộc chuyên mục sang site mới, giữ nguyên nội dung hoặc cập nhật, rồi đặt chuyển hướng vĩnh viễn từ từng đường dẫn cũ tới đường dẫn mới tương ứng. Giữ lại ở site cũ một vài bài tổng quan có liên kết sang site mới để người đọc quen biết chỗ đi tiếp.

Một người có giữ được hai site cùng lúc không?

Được nếu hai site đều ở giai đoạn ổn định, cần chủ yếu là cập nhật. Khó nếu cả hai cùng ở giai đoạn đang lớn, vì mỗi site cần đề mới, biên tập và trả lời người đọc đều đặn. Ghi rõ số giờ dự kiến cho mỗi site trước khi giao.

Có nên mở site mới chỉ vì sợ đối thủ chiếm đề tài trước?

Thường là không. Một site mở vội với kho bài mỏng không ngăn được ai, trong khi chuyên mục viết sâu trong một site đã có người đọc thường đứng vững hơn. Nếu đề tài thật sự đáng làm, phép thử 30 đề và câu hỏi về người giữ vẫn phải được trả lời trước.

Bao lâu thì nên đánh giá một chuyên mục thử nghiệm?

Đặt mốc từ ba đến sáu tháng tuỳ nhịp đăng bài, đủ để có vài chục bài và vài tháng số liệu. Mốc quá ngắn chưa đủ dữ liệu, mốc quá dài để chuyên mục lệch chuyên đề quá lâu. Điều quan trọng là mốc được ghi trước và có người chịu trách nhiệm nhìn lại đúng hẹn.

  • mở site mới
  • mở chuyên mục mới
  • mở rộng chuyên đề
  • quyết định thương hiệu
  • nhà xuất bản số
  • danh mục thương hiệu
  • chuyên mục thử nghiệm
  • kế hoạch nội dung
  • tách site