Zero and Seven · Hệ thương hiệu nội dung số

Thẩm định trước khi nhận một site nội dung: danh mục kiểm tra cho bên nhận

Danh mục thẩm định một site nội dung trước khi nhận: người đọc và nguồn, kho bài và quyền, lịch sử với máy tìm kiếm, tiền và vận hành, chuyển giao.

Giá trị tài sản nội dungĐăng 8 phút đọcNhóm biên tập 0n7

Thẩm định trước khi nhận một site nội dung là kiểm tra độc lập những gì bên giao nói về site: người đọc có thật không và đến từ đâu, kho bài có quyền rõ không, site có từng bị máy tìm kiếm xử lý hay từng dùng liên kết mua không, doanh thu và chi phí có chứng từ không, và chuyển giao cần những bước nào. Mục tiêu không phải tìm lý do ép giá mà để biết chính xác mình đang nhận gì, và những rủi ro nào sẽ thành của mình kể từ ngày ký.

“Nhận” ở đây gồm nhiều tình huống: nhận chuyển nhượng từ người khác, nhận lại một site từ đối tác hết hợp tác, sáp nhập một site của người cùng sáng lập vào danh mục chung. Danh mục kiểm tra dưới đây chia năm nhóm, kèm phần riêng cho người đang giữ nhiều site và cần ghép site mới vào hệ. Bài không bàn chuyện có nên nhận hay không, và không thay cho tư vấn pháp lý, tài chính khi có giao dịch thật.

Thẩm định khác xem qua ở đâu

Xem qua là nghe bên giao trình bày, xem ảnh chụp số liệu, lướt vài bài. Thẩm định là có quyền đọc trực tiếp vào các nguồn: công cụ đo người đọc, công cụ quản trị tìm kiếm, nhật ký máy chủ, cơ sở dữ liệu bài, thư mục thoả thuận, sổ sách. Khác biệt cốt lõi là ai chọn dữ liệu để xem: khi xem qua, bên giao chọn; khi thẩm định, bên nhận chọn.

Tình huống minh hoạ: một nhà xuất bản đang giữ mười lăm site được đề nghị nhận một site về chuyên đề lân cận. Bản trình bày cho thấy người đọc tăng đều hai năm. Khi được quyền đọc công cụ đo, nhóm thẩm định thấy phần tăng tập trung vào ba bài, và tỷ lệ lượt truy cập từ một số quốc gia không liên quan tới nội dung tiếng Việt cao bất thường. Bức tranh đổi hẳn chỉ nhờ được tự lọc dữ liệu.

Bên giao có lý do chính đáng để không mở mọi thứ ngay từ đầu, nhất là khi chưa chắc bên nhận nghiêm túc. Một trình tự thường dùng: thoả thuận bảo mật trước, sau đó cấp quyền chỉ đọc vào từng nguồn trong một khoảng thời gian. Quyền chỉ đọc là đủ cho thẩm định; không nên nhận mật khẩu quản trị trước khi giao dịch hoàn tất.

Mọi phát hiện trong lúc thẩm định nên được ghi vào một biên bản làm việc, kể cả những điều đã được bên giao giải thích thoả đáng: hỏi gì, ngày nào, bên giao trả lời ra sao, dữ liệu nào đã xem. Biên bản này về sau là phụ lục tự nhiên của thoả thuận chuyển giao, và là chỗ dựa khi hai bên nhớ khác nhau về một điều đã nói. Nó cũng giúp chính bên nhận: sau ba tháng, khi một con số không như kỳ vọng, có thể mở ra xem lúc thẩm định đã thấy gì và đã bỏ qua gì.

Nhóm 1: người đọc và nguồn

Mục tiêu nhóm này là xác nhận người đọc có thật, xu hướng là thật, và hiểu site phụ thuộc vào đâu:

  • Xem số liệu ít nhất hai năm theo tháng, không chỉ tổng năm; đánh dấu mọi tháng nhảy bất thường và hỏi lý do.
  • Tách nguồn người đọc: tìm kiếm, gõ thẳng, thư, mạng xã hội, site khác dẫn tới. Tính tỷ trọng nguồn lớn nhất.
  • Xếp bài theo người đọc, tính phần của năm hoặc mười bài đầu. Đọc chính những bài đó: chúng có bền không, có phụ thuộc mùa không.
  • Kiểm lưu lượng bot: tỷ lệ lượt truy cập từ vùng địa lý không khớp với ngôn ngữ của site, thời gian đọc gần bằng không, mẫu truy cập dồn vào giờ lạ.
  • Đối chiếu công cụ đo với nhật ký máy chủ nếu có. Hai nguồn lệch xu hướng nhau là dấu hiệu cần hỏi.
  • Hỏi về danh sách người nhận thư: số lượng, cách thu thập, có sự đồng ý rõ không, tỷ lệ mở gần đây. Danh sách thu thập không đúng cách có thể không chuyển được.

Một dấu hiệu đáng chú ý là số liệu quá đẹp: tăng đều mọi tháng không có mùa, không có tháng giảm. Site thật hiếm khi như vậy. Không có nghĩa là có gian dối, nhưng nên hỏi kỹ cách đo và xem dữ liệu thô.

Nhóm 2: kho bài và quyền

Kho bài là thứ bên nhận sẽ phải sống cùng nhiều năm, nên đáng bỏ công nhất:

  • Chọn ngẫu nhiên khoảng ba mươi bài, không để bên giao chọn, và đọc kỹ như biên tập viên: đúng không, có ích không, có nhạt không.
  • Dò trùng: lấy vài đoạn từ các bài mẫu, tìm xem có xuất hiện ở nơi khác không. Bài chép hoặc bài bị chép đều là thông tin cần biết.
  • Hỏi cách bài được làm ra: người viết nào, có dùng công cụ sinh tự động không, ở mức nào, có ai duyệt không.
  • Xem thoả thuận với người viết: có không, cho phép site giữ và sửa bài sau khi chuyển giao không, có danh sách bài kèm theo không.
  • Kiểm sổ nguồn ảnh. Nếu không có sổ, chọn mẫu ảnh và dò nguồn; tính tỷ lệ ảnh không rõ quyền.
  • Ước nợ nội dung: bao nhiêu bài sai dữ kiện, bao nhiêu bài trùng, bao nhiêu bài mỏng. Đây là công sức bên nhận phải bỏ ra sau ngày nhận.

Kết quả nhóm này thường quyết định nhiều hơn số liệu người đọc. Một site đông người đọc mà kho đầy nợ có thể cần cả năm dọn dẹp trước khi nói tới phát triển.

Nhóm 3: lịch sử với máy tìm kiếm và liên kết

Lịch sử không mất đi khi đổi chủ. Những gì cần xem:

  • Thông báo về biện pháp thủ công trong công cụ quản trị tìm kiếm, hiện tại và trong quá khứ nếu bên giao lưu lại.
  • Lịch sử tên miền: tên miền đã từng thuộc ai, từng chứa nội dung gì. Các bản lưu trữ web công khai giúp xem các phiên bản cũ của site.
  • Hồ sơ liên kết trỏ tới: có nhiều liên kết từ site không liên quan, liên kết có chữ neo nhồi từ khoá, liên kết từ mạng lưới site không, những dấu hiệu thường gắn với mua liên kết.
  • Site có thuộc một mạng liên kết qua lại với các site khác cùng chủ không. Sau khi tách, các liên kết đó sẽ ra sao.
  • Các đợt giảm người đọc khớp với thời điểm công bố cập nhật thuật toán nào, và bên giao đã làm gì sau đó.

Câu hỏi thẳng nên đặt cho bên giao: “site đã từng mua liên kết, đăng bài hàng loạt, hay dùng tên miền hết hạn để dựng site chưa?”. Câu trả lời và cách trả lời đều là thông tin. Ghi câu trả lời vào biên bản để có cơ sở nếu sau này phát hiện khác.

Nhóm 4: tiền và vận hành

Phần tiền thường cần người có chuyên môn kế toán đọc cùng. Ở góc người làm nội dung, bảng dưới là những thứ cần đòi xem và dấu hiệu nên hỏi thêm:

Hạng mụcĐòi xem gìDấu hiệu nên hỏi thêm
Doanh thuDoanh thu theo tháng và theo nguồn, có chứng từMột nguồn chiếm phần lớn; tháng gần đây cao bất thường
Chi phíMọi khoản để site chạy ở mức hiện tại, kể cả công của chủChi phí viết bài thấp bất thường so với số bài mới
Hợp đồng đang chạyTài trợ, liên kết tiếp thị, quảng cáo; điều khoản chuyển nhượngHợp đồng gắn với cá nhân chủ, không chuyển được
Tài khoản nguồn thuCó chuyển sang người khác được không theo điều khoản nền tảngTài khoản đứng tên cá nhân, điều khoản cấm chuyển
Mã nguồn và hạ tầngSite chạy trên gì, có tách được khỏi hạ tầng của bên giao khôngChạy trên mã nguồn chung với nhiều site khác của bên giao
Tên miềnĐứng tên ai, hết hạn khi nào, có khoá chuyển khôngTên miền đứng tên bên thứ ba

Dòng mã nguồn và hạ tầng đặc biệt quan trọng khi bên giao cũng giữ nhiều site: site cần nhận có thể dùng chung mã nguồn, máy chủ, thậm chí cơ sở dữ liệu với hàng chục site khác. Tách nó ra là một dự án kỹ thuật có chi phí thật, cần được ước và thống nhất ai chịu trước khi ký.

Nhóm 5: chuyển giao và ba mươi ngày đầu

Thẩm định tốt mà chuyển giao lộn xộn vẫn có thể mất phần giá trị vừa kiểm. Trình tự chuyển giao thường an toàn hơn khi:

  1. Lập danh sách đầy đủ mọi tài khoản, quyền truy cập, tệp, thoả thuận phải chuyển; hai bên ký xác nhận danh sách.
  2. Sao lưu đầy đủ site và dữ liệu trước khi chạm vào bất cứ thứ gì, lưu ở nơi bên nhận kiểm soát.
  3. Chuyển hạ tầng và dữ liệu trước, chạy thử ở nơi mới, rồi mới chuyển tên miền, để giảm thời gian site không truy cập được.
  4. Thống nhất khoảng thời gian bên giao hỗ trợ trả lời câu hỏi sau ngày giao, và cách liên lạc.
  5. Nếu có thể, giữ lại một phần thanh toán tới khi các hạng mục chuyển giao hoàn tất và số liệu sau chuyển giao không có bất thường lớn.
  6. Trong ba mươi ngày đầu, không thay đổi lớn: không đổi giao diện, không đổi đường dẫn, không xoá bài. Mọi thay đổi để sau khi đã có số liệu nền của chính mình.

Bước cuối khó giữ nhất vì người nhận thường háo hức sửa ngay. Nhưng nếu đổi nhiều thứ cùng lúc ngay sau chuyển giao, khi người đọc giảm sẽ không biết là do chuyển giao, do thay đổi của mình, hay do điều gì bên giao chưa nói.

Ghép vào danh mục đang có: câu hỏi riêng của người giữ nhiều site

Với người đã có danh mục, nhận thêm một site còn có những câu hỏi mà người nhận lần đầu không gặp. Câu thứ nhất là chồng chủ đề: site mới có những mảng nào trùng với site đang có, và nếu trùng thì bên nào giữ. Nhận một site rồi để hai site trong cùng danh mục tranh nhau một nhóm câu hỏi là tự tạo nợ.

Câu thứ hai là chuẩn biên tập. Site mới có thể viết theo giọng khác, quy tắc khác về nguồn, về nhãn tài trợ, về ghi ngày. Đưa nó về chuẩn chung tốn công; giữ nguyên thì danh mục có một site lệch chuẩn. Cần ước khoản công này như một phần chi phí nhận.

Câu thứ ba là có giữ tên và giọng riêng hay không. Nếu người đọc của site mới quay lại vì tin đúng cái tên và cái giọng đó, đổi tên hay gộp vội có thể làm mất chính thứ đáng giá nhất vừa nhận.

Câu thứ tư là liên kết với các site đang có. Nối dày đặc site mới vào hệ ngay sau khi nhận là cách nhanh nhất để tạo ra một mạng liên kết giữa các site cùng chủ mà máy tìm kiếm có thể coi là thao túng. Chỉ nối khi một bài thật sự có ích cho người đọc của bài kia.

Hỏi đáp

Thẩm định một site nội dung mất bao lâu?

Phụ thuộc quy mô kho bài và mức sẵn sàng của hồ sơ bên giao. Site có hồ sơ đầy đủ và cấp quyền đọc nhanh có thể xong phần chính trong vài tuần; site không có hồ sơ có thể mất lâu hơn nhiều vì phải dò lại từ đầu. Phần đọc mẫu bài và dò quyền ảnh thường tốn thời gian nhất.

Bên giao không cho quyền đọc công cụ đo thì làm sao?

Có thể đề nghị chia sẻ màn hình trực tiếp để bên nhận tự chọn bộ lọc, hoặc cấp quyền chỉ đọc có thời hạn sau thoả thuận bảo mật. Nếu bên giao từ chối mọi hình thức cho xem dữ liệu thô, đó là thông tin quan trọng, và bên nhận nên tính rủi ro này vào quyết định.

Có nên thuê người ngoài thẩm định không?

Với phần người đọc và nội dung, người làm nghề trong nhóm thường thẩm định tốt hơn người ngoài vì hiểu chuyên đề. Với phần pháp lý về quyền, hợp đồng, và phần tài chính, nên có luật sư và kế toán đọc cùng, nhất là khi giá trị giao dịch đáng kể.

Phát hiện vấn đề trong lúc thẩm định thì xử lý thế nào?

Ghi rõ vấn đề, mức ảnh hưởng ước tính và công sức để khắc phục, rồi đưa vào bàn bạc. Có thể bên giao khắc phục trước khi giao, có thể điều chỉnh điều kiện, có thể dừng. Thẩm định có ích nhất khi kết quả được dùng để quyết định, không phải chỉ để xác nhận điều đã muốn.

Nhận site từ người quen có cần thẩm định kỹ như vậy không?

Cần, có khi còn cần hơn, vì quan hệ quen biết làm cả hai bên ngại hỏi thẳng. Thẩm định đầy đủ bảo vệ cả quan hệ: mọi điều được nói rõ từ đầu, có biên bản, nên sau này ít chỗ cho hiểu lầm khi phát hiện điều bên giao không biết hoặc quên nói.

  • thẩm định site nội dung
  • nhận chuyển giao website
  • due diligence website
  • danh mục kiểm tra
  • kiểm tra lượt truy cập
  • quyền nội dung
  • lịch sử tên miền
  • chuyển giao site
  • tài sản nội dung